تجلّیات الهی در نگاه تفسیری ابن عربی از سوره توحید و بازتاب آن در ادبِ عرفانیِ فارسی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد

2 استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه یزد

3 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه یزد

چکیده

مبحث تجلّی یکی از مباحث مهم در عرفان اسلامی به شمار می‌رود که از طریق آن چگونگی خلقت عالم مورد بحث قرار می‌گیرد. بر طبق این نظریّه، وجود، یکی است و آن تنها وجود حضرت حق است و همة کثرات و عوالم، در حقیقت تجلّیاتِ آن وجود حقیقی به شمار می‌روند. تعمّق در مبحث تجلّی، یکی از راههای دستیابی به توحید حقیقی به شمار می‌رود. در دین اسلام و قرآن کریم نیز، فهم درست سوره اخلاص به عنوان راهی برای درک توحید حقیقی بیان شده است. از این رو، در پژوهش حاضر به بررسی تفاسیر عرفانی ابن عربی و برخی شارحان او از این سوره، بر اساس مبحث تجلّی و سپس، میزان انعکاس و بازتاب دیدگاه‌های تفسیری وی در اشعار و آراء شاعرانی پرداخته شده که به نوعی از مکتب ابن عربی تأثیر پذیرفته یا از شارحان آثار او به شمار می‌روند. ابن عربی در تفسیر آیه نخست سوره توحید، «هو» را به مقام ذات تعبیر کرده و «الله» را نشان از مقام واحدیّت و تجلّیات اسمائی و صفاتی حق دانسته است. همین مطالب با به کارگیری عینِ اصطلاحِ خاصِ ابن عربی، در ادبیات عرفانی فارسی بازتاب یافته است.
بر اساس نتایج این پژوهش، مشخص می‌شود که شاعران و عارفان بسیاری از دیدگاه‌های تفسیری ابن عربی تأثیر پذیرفته‌اند که از آن جمله می‌توان به فخرالدین عراقی، اوحدی مراغه‌ای، شیخ محمود شبستری، شاه نعمت الله ولی، عبدالرحمن جامی، بیدل دهلوی و صائب تبریزی اشاره کرد. دلیل این امر بسامد بالای استفاده این شاعران از اصطلاحات ویژه و خاص ابن عربی همچون، مقام ذات، احدیّت، واحدیّت و امثال آن است که این اصطلاحات را ابن عربی به منظور شرح و بسط مبحث تجلّی، مورد استفاده قرار داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Divine manifestations in interpretive outlook of Ibn-e- Arabi from Sura of Tawheed And its Reflection in Persian mystical literature

نویسندگان [English]

  • Fateme Mohamadi Askarabadi 1
  • Mehdi Maleksabet 2
  • Yadolah Jalali Pandari 3
چکیده [English]

Manifestation argument is one of the important aspects of Islamic mysticism, that through it will be discussed how the creation is.According to this theory, the existence is one, and that is existence of God, and all of worlds, in fact are manifestations.In Islam and Quran, the trueunderstanding from Sura of Tawheedis expressed as a way to understand the true monotheism too.
Hence, in this study, we had scrutinedthe mystical interpretation ofIbn-e-Arabi and some of his commentators, and their reflection in poems and ideas of poets thattypical had accessibledfrom his school or are settle from his works commentators.
Ibn-e-Arabi, in interpreteof primeverse of Sura of Tawheed, had interpreted "Hoo" to essence of the divine that is the first rank of divine manifestations. Then, he had known "Allah", sing of divine names and attributes manifestations.The same topic by usingIbn-e-Arabi's proper term, had reflected inPersian mystical literature.
We can found the evidences of this in poemsof Shabestary, Shah NematUllahWali, Abdul Rahman Jami, BideleDehlavi and many other mystic poets of Persian literature. His otherinterpretations from verses ofSura of Tawheed are the same of his interpretations of first verse.
The results of this study are show that we can found Ibn-e-Arabi' smystical interpretations, in poems of manymysticalPersian poets, for example: Fakhruddin Iraqi, Ohad al din Maraghehi, Sheikh Mahmoud Shabestary, Shah Nemat Ullah Wali, Abdul Rahman Jami, Bidel- eDehlaviand Saeb-eTabrizi. The reason for this is high frequency of use of specific terms of Ibn- e-Arabi in their poems, and this is show that these poets were influenced by his ideas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sura of Tawheed
  • mystical interpretations of Ibn-e-Arabi
  • divine manifestations
  • Persian mystical literature