تجلی آیات قرآنی در دیوان حکیم شفائی اصفهانی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یزد

چکیده

     شرف الدین حسن حکیم شفائی اصفهانی شاعر،عارف و پزشک مقتدر و توانای قرن ده ـ یازدهم هجری است. زندگی وی همزمان با حکومت پادشاهان صفوی بویژه شاه عباس اول بوده است وی یکی از بنیانگذاران سبک «هندی ـ اصفهانی» یا سبک دوره صفویه است که به روایت صاحب عالم آرا ملقب به ملک الشعرا و ممتاز ایران شد. دیوان او دربردارنده 12000بیت در قالب قصیده، غزل، قطعه، ترکیب بند و رباعی است که 1060 غزل در این میان جلوه می‌کند.او در غزل پیرو حافظ، سعدی و مولوی است و در این نوع ادبی، بابا فغانی شیرازی را استقبال و نظیره گویی کرده است. اندیشه های عرفانی، علاقه مندی به عرفان و تصوف و نیز تبحر خاص شفائی در علوم صرف ونحو عربی سبب شد که وی دیوان خود را با عبارت‌های جا افتاده و فصیح عربی به خوبی تزیین نماید. علاقه ومهارت وی در درک و فهم علم عربی شفائی را به سوی گنجینه پر فیض قرآن رهنمون ساخت. چنانکه بسیاری از ابیات دیوانش به شیوه‌های : اشاره،تلمیح، تضمین،حل، اقتباس، وتمثیل‌های گوناگون به نام و سخنان پیامبر (ص) و سایر معصومین (ع) و ابیات قرآنی آراسته است. شفائی توانسته است دراشعار خود با عبارت پردازی‌ها ،استدلال و بیان ما فی الضمیر به خوبی ازآیات قرآنی و قصه ها و روایات دینی بهترین بهره را ببرد. با استناد به شیوه‌های اثر پذیری؛ نظیر: واژگانی، گزاره ای، گزارشی، الهامی ـ بنیادی، تلمیحی، تأویلی، تصویری؛ نگارندگان در این پژوهش تلاش نمودند تا با بهره‌گیری از جدولهای آماری، گونه‌های مختلف تجلی آیات قرآن و برجستگی نام و داستان زندگی پیامبران و معصومین را در دیوان شفائی تحلیل کنند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Manifestation of Qur'anic Verses in Hakim Shefa'i Isfahani’s Anthology

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Najjarian 1
  • Masoumeh Vatanparast 2
چکیده [English]

Sharaff-ol-din Hassan Hakim Shefa'i Isfahani was a 10th-11th century (AH) poet, a mystic, and a competent physician. As a contemporary to the Safavid dynasty specifically King Abbas I, he is known as one of the founders of ‘Indo-Isfahan’ or Safavid poetic style. It is mentioned in Alam Ara chronicle that his position in poetry brought him the title ‘poet laureate of Iran’. His anthology includes odes, sonnets, incorporate stanzas, tarkīb-bands (literally “composite-tie”), and quartets of 12000 verses altogether, out of which 1060 belong to his sonnets.
 
As a sonneteer, Hakim Shefa'i is considered a follower of Hafiz, Saadi, and Mawlānā. He has imitated Baba Feghani Shirazi in his sonnets. His skill and interest in practicing mystical thoughts as well as his special competence in Arabic morphology and syntax have made his anthology a book so enriched with eloquent and well-established Arabic terms and expressions. Out of his expertise in Arabic, his anthology has gained further enrichment by drawing upon a wealth of Qur'anic verses so much for one as to find many of the verses in different devices, including metonymy, allusion, hal, adaptation and allegory, containing Qur'anic concepts and the Prophet’s and the Infallibles' names or remarks. These conceptual elements are utilized through his skilled phrasing, reasoning, and deep speculations.
 
Using a variety of influence practices based on the analysis of such elements as lexemes, propositions, reports, revelation-fundament, ironies, interpretations, this study aims to statistically present the different forms of Qur'anic manifestations as well as the names and life stories of the Islamic Prophet and Imams in Hakim Shefa'i's anthology. 
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hakim Shefa'i Isfahani
  • 10th-11th century poetry
  • the Qur'an
  • Prophets and the Infallibles
  • influence practices