تحلیل بلاغی عوامل مؤثر در ساختار کلامی «کوثر» قرآن

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه اصفهان

چکیده

سورة کوثر، موجزترین و در عین حال، یکی از تأثیرگذارترین سوره های قرآن است که در عین ایجاز، می‌توان همه جنبه‌های کامل بلاغی یک کلام را در آن یافت؛ به‌طوری که پیام رسانی که وظیفه اصلی کلام است، در آن به حد نهایت رعایت شده است. این سوره که در شرایط خاص و متناسب با موقعیت ویژه‌ای نازل شده است، مضمون و محتوایی واحد دارد که وحدت و یکپارچگی خاصی بین آیات سه‌گانه آن برقرار کرده است. به طورکلی برای اثبات اعجاز لفظی قرآن، بررسی و تحلیل زبان قرآن و تحلیل ویژگی‌های ساختاری گفتارهای آن، نیز تبیین ویژگی‌ها و وجوه بلاغی این کلام ضروری است. در این راستا، همواره یکی از مهمترین دغدغه‌های دانشمندان، زبان‌شناسان و نحویون اسلامی، کوشش برای اثبات اعجاز لفظی قرآن بوده است. یکی از روش‌هادر این زمینه، بررسی وجوه بلاغی این کلام، تبیین بلیغ بودن متکلم و کلام آن و انطباق و تناسبش با ویژگی‌های مخاطبان و سیاق حالیه است. در کتاب‌های بلاغی، معیار سنجش ویژگی بلاغت در کلام و متکلم، مطابقت آنها با اقتضای حال تعریف شده است. با بررسی این معیار مشخص می‌شود که احوال گوناگونی شرایط شکل‌گیری یک کلام را متأثر می‌کند. عوامل چهارگانة متکلم، مخاطب، کلام و بافت موقعیتی در سطوح مختلف ساختار ظاهری و مفاهیم و معانی کلام را متأثر می‌کند. در این پژوهش با تمرکز بر موجزترین واحد کلام در قرآن، یعنی سورة کوثر و با بررسی احوال گوناگون این عوامل چهارگانه و مقتضیات متنوع آنها انطباق این کلام با اقسام احوال و مقتضیات، تبیین و تحلیل شده است.    

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Rhetorical Analysis of the Effective Factors in the Discoursal Structure of the Qur'anic Surah Al-Kawthar

نویسنده [English]

  • Mahboubeh Hemmatian
چکیده [English]

Surah Al-Kawthar is the most succinct yet one of the most influential surahs of the Qur'an in which despite brevity all rhetorical aspects can be found, so that delivering intended messages which is the main function of discourse is perfectly fulfilled. This surah, revealed in certain circumstances and in accordance with a special situation, has a unified theme and content that has established unity among its three verses.    In general, to prove the verbal miracle of the Qur'an, in addition to studying and analyzing its language and structural features, it is also vital to explain rhetorical features and aspects. In this regard, one of the main concerns of Islamic scholars, linguists and grammarians has always been to prove the verbal miracle of the Qur'an. One way to do so is to analyze the rhetorical aspects of this speech, explicating the eloquence of the speaker and their speech as well as their compliance with the audience specifications, situational context and its features. In rhetorical books, the criterion to measure eloquence in speech and the speakers is defined as their compliance with existing requirements. Examining this criterion shows that various conditions influence the formation of speech. The four factors of speaker (addresser), addressee, speech and situational context affect the formal structure, as well as the concepts and meanings of speech at different levels. This study focused on the most succinct unit of speech in the Qur'anic surah Al-Kawthar, and by examining different conditions and circumstances relating to these four factors, the compliance of this speech with a variety of conditions and requirements was explained and analyzed.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qur'anic rhetorical miracle
  • surah Al-Kawthar
  • existing requirements
  • speaker
  • addressee
  • speech
  • situational context