Literary Quranic Researches

Literary Quranic Researches

A Semiotic-Semantic Analysis of Discursive Systems of Ayah 15 of Surah Al-Hajj

Document Type : Research Paper

Author
Fatemeh Destranj
Associate Professor, Department of Theology, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
10.22034/paq.2024.2024957.3823
Abstract
Linguistic analysis is a new approach to studying religious texts, including the Holy Qur'ān, which by extracting the cultural components of the language, depicts its anthropological aspects and by discovering the interactions of language with social-intellectual structures in the texts, removes many semantic ambiguities. Different and even doubtful interpretations of meaning, such as inducing the concept of suicide about  ayah 15th of Surah Al-Hajj, doubles the necessity of rereading this ayah. Therefore, in the present article, with a descriptive-analytical approach, an attempt was made to provide a purposeful reading of the ayah and to answer the doubts raised through analyzing the discursive system of the text of the ayah. The findings of the research showed that the discursive network that is formed by taking into account the intra-textual context and the extra-linguistic context indicates the stubbornness of the opponents of the monotheistic discourse of the Qur'ān, who argue with the truth. In the opening ayahs of Surah Al-Hajj, we are faced with an intelligent provoking system that tries to influence the ability of the audience. In response to this discourse, the ayah prescribes an undoable action, and in order to stimulate the audience to negate the action, it uses emotional tension to finally prove the discourse of divine providence. This discursive system is subject to changing the situation from primary conditions, i.e. motivational role to secondary conditions or epistemic role. The primary condition is the suspicion of divine help and the secondary condition is belief in the discourse of divine providence. Here, the speaker intends to lead the hearer to negate the action (have no doubt about divine help).
Keywords
Holy Qur'ān
Surah Al-Hajj
discourse analysis
prescriptive discourse
tension-emotional pressures

Subjects

  1. - قرآن کریم

    1. ابن درید، محمد بن ‌حسن؛ جمهره اللغه، بیروت: دار العلم الملایین، 1998م.
    2. ابن عطیه، عبدالحق بن غالب؛ المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1422ق.
    3. ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
    4. ابن‌ قتیبه، عبدالله بن مسلم؛ تأویل مشکل القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1423ق.
    5. ابو عبیده، معمر بن مثنی؛ مجاز القرآن، تحقیق فؤاد سزگین، قاهره: مکتبه الخانجی، بی‌تا.
    6. بشیر، حسن. (1385). تحلیل گفتمان دریچه­ای برای کشف ناگفته­ها، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
    7. بیضاوی، عبد الله بن عمر؛ انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق محمد عبدالرحمن مرعشلی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    8. ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد؛ الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1418ق.
    9. ثعلبی، احمد بن محمد (1422ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
    10. جزری، محمد بن محمد (1421ق). تحبیر التیسیر فی القراءات العشر، عمان: دار الفرقان.
    11. حفنی، عبد المنعم (2004 م). موسوعة القرآن العظیم، قاهره: مکتبة مدبولی.
    12. خوش‌منش، ابوالفضل (1387). زبان قرآن کریم و کارکردهای آن، قم، پژوهش و حوزه.
    13. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
    14. راغب، عبدالسلام احمد (1422ق). وظیفة الصورة الفنیة فی القرآن الکریم، حلب: فصلت،
    15. زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). تفسیر الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی.
    16. شعیری، حمید رضا (1386). «بررسی انواع نظام‌های گفتمانی از دیدگاه نشانه-معناشناسی»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبایی، شماره 219، صص106-119.
    17. شعیری، حمیدرضا (1385). تجزیه و تحلیل نشانه-معناشناسی گفتمان، تهران، سمت، 1385.
    18. شکرانی، رضا؛ مطیع، مهدی (1389). «گفتمان‌کاوی و کاربست آن در متون روایی»، مجله عیار پژوهش در علوم انسانی، شماره سوم، صص 71-100.
    19. شکرانی، رضا؛ مطیع، مهدی، صادق‌زادگان، هدی (1390). «بررسی روش گفتمان‌کاوی و چگونگی کاربست آن در مطالعات قرآنی»، عیار پژوهش در علوم انسانی، سال سوم، شماره اول، صص 93-122.
    20. شمیسا، سیروس (1386). بیان. تهران: انتشارات میترا.
    21. طباطبایی، محمد حسین (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
    22. طبرانی، سلیمان بن احمد (2008م). التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم (الطبرانی)، اربد: دار الکتاب الثقافی.
    23. طبرسی، فضل بن حسن (1412ق). جوامع الجامع، تصحیح ابو القاسم گرجی، قم: حوزه علمیه قم،
    24. طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح فضل الله یزدی و هاشم رسولی، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
    25. طبری، محمد بن جریر (1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار المعرفه.
    26. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، تصحیح احمد حبیب عاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    27. علوی مقدّم، محمّد و رضا اشرف‌زاده (1390). معانی و بیان. تهران: سمت.
    28. فخر رازی، محمد بن عمر (1420ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم.
    29. فراء، یحی بن زیاد؛ معانی القرآن، تحقیق محمد علی نجار و اجمد یوسف نجاتی، قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب، 1980م، چاپ دوم.
    30. قائمی‌نیا، علیرضا (1397). استعاره‌های مفهومی و فضاهای قرآنی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندییشه اسلامی.
    31. قرائتی، محسن (1388). تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    32. قطب، سید (1415ق). التصویر الفنی فی القرآن، بیروت: دار الشروق.
    33. قمی، علی بن ابراهیم (1363). التفسیر القمی، قم: دار الکتاب، چاپ سوم،.
    34. کوبلی، پاول. (1387). نظریه‌های ارتباط، ترجمه احسان شاقاسمی، تهران: پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    35. مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ سوم.
    36. مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب السلامیه، چاپ دهم.
    37. وفایی، ترانه، شعیری، حمیدرضا (1388). راهی به نشانه-معناشناسی سیّال با بررسی موردی ققنوس نیما، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
    38. هاشمی، احمد. (1383). جواهر البلاغه. ترجمة حسن عرفان. قم: نشر بلاغت.
    39. یارمحمدی، لطف­الله. (1383). گفتمان­شناسی رایج و انتقادی، تهران: هرمس.
    40. Greimas, A.J. (1972). Essais de sémiotique poétique, paris: larousse.
    41. Fontanille, J. (2004).Soma et Sema Figures du Corps, Paris: Maisonneuve & Larose.