بینامتنی قرآن و نهج ‌البلاغه در اشعار خیام نیشابوری و ابوالعلاء معرّی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اراک

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه اراک

چکیده

بینامتنی نظریه‌ای است که به بررسی روابط بین متونی پرداخته و موجب آفرینش متن جدید می‌شود. بر اساس این نظریه، متون و گویندگان آنها متأثر از یکدیگر بوده و آگاهانه و یا ناخودآگاه از سرچشمه‌های ادبی و فکری یکدیگر بهره جسته‌اند. متون دینی از جمله منابعی است که شاعران فارسی و عربی از آن بهرة فراوان برده‌اند.
در ادبیات فارسی و عربی، تأثیر قرآن و نهج البلاغه بر احساس و آثار شاعران به روشنی دیده می‌شود. از جمله شاعرانی که تحت تأثیر این منابع برجستة دینی قرار گرفته‌اند، خیام نیشابوری و ابوالعلاء معرّی می‌باشند.
این دو شاعر در سروده‌هایشان با تأثر از قرآن کریم و نهج البلاغه، گاه واژگان را در متن شعری خود وارد ساخته و گاه با الهام از مفاهیم و آموزه‌های آن‌ها، محتوا و مضامین متعالی آن‌ها را در قصیده‌های خود تداعی ‌ساخته‌اند؛ از این رو به ‌نظر می‌رسد که نوع روابط بینامتنی اشعار این دو سراینده برجسته‌ی ادبیات فارسی و عربی با قرآن کریم و نهج‌البلاغه، بیشتر از نوع نفی متوازی(امتصاص) و گاه نفی جزئی(اجترار) باشد.
در این جستار برآنیم تا گزیده‌ای از اشعار شاعران یاد شده را از منظر روابط بینامتنی مورد بررسی قرار داده و پس از ارزیابی اشعار آنان بر اساس اصول و قواعد این نظریه، تأثیرپذیری آنان از آیات و روایات را تبیین کنیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Quran and Nahj al-Balagha intertextual Khayyam's poetry and Abul Ala Marry

نویسندگان [English]

  • Qasem Mokhtari 1
  • Sahar Mohebbi 2
چکیده [English]

The idea is to examine the intertextual relationships between texts of and is the creation of a new text. According to this theory, literature and speakers are consciously or unconsciously influenced by each other and from the literary and intellectual have enjoyed together. Poets Persian and Arabic religious texts such as the profit of the resources that have won  Quran and Nahjal-Balagha of the most important , because most of the texts are explored in a fruitful and boiling springs  because Zayndgy and spiritual dynamics. The vocabulary and concepts of these two massive Persian and Arabic poetry and prose is mature and fertilized. In Persian and Arabic literature, the impact of this source of religious feeling and poets can be seen clearly. Among the poets with their delicate taste and feel, radiation and other valuable concepts that originated in the work reflect influenced by these sources have been prominent religious, Khayyam and Abul Ala Marry they are.                              
Khayyam and Abul Ala including poets who have poems and poems from the Quran and Nahj al-Balagha greatly benefited from the language of the Quran and Hadith graces are given. poet whose poems are both affected by the Quran and Nahj al-Balagha, some words in the text, and sometimes your poetry and teachings inspired concepts of that and the contents of the sublime ode Built its associations are of the opinion that It intertextual relations between the two poems featured poet in Persian and Arabic literature the Quran and Nahj al-Balagha, more denial of collateral (Amtsas) and­ sometimes partial negation (Ajtrar) is.                                                        
This article highlights a ride to remember poems from the perspective of intertextual relations and put their poems on the basis of the principles of this theory to explain the influence of the verses and ­hadith.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Nahj al-Balagha
  • intertextual
  • Khayyam
  • Abul Ala