معانی خوف و رجا در قرآن و تأویل آن در مثنوی مولوی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه گیلان

2 دانشیار دانشگاه گیلان

چکیده

مفهوم خوف و رجا از بعد معرفت‌شناختی و نظام اصطلاح شناسی در قرآن و در آثار عرفانی، به‌ویژه مثنوی معنوی جایگاهی ویژه دارد. از این رو این مقاله ‌کوشیده است ابتدا مفهوم این دو واژه را در قرآن کریم بکاود و سپس تأویلات عرفانی این مفاهیم را در نگاه و اندیشه مولوی بررسی نماید. در این رهگذر، سیر مفهومی و تاریخی این دو مفهوم در اندیشه و کلام متصوفه و عرفا تا عصر مولانا نیز به اختصار بررسی می‌گردد. نتیجه تحقیق نشان می‌دهد که مولانا با تکیه بر قرآن و آموزه‌های دینی، احادیث و روایات به این دو مقوله مکمل نگریسته‌ و در تبیین مفهوم و حقیقت خوف و رجا با تأثیر از کلیت اندیشه عارفان اهل سکر، اندیشه خاص و تفکر عاشقانه خود را به کار گرفته‌است. مولانا با تلفیق رجا و عشق، رجا را بر خوف برتری می‌دهد تا اندیشه غالب در مثنوی، یعنی عشق و وصال، در اجزای آن نیز تبلور یابد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Meanings of Khouf and Reja’e in Quran and their interpretations in Masnavi of Molavi

چکیده [English]

From an epistemological perspective and in a terminological system the concepts of Khouf (fear) and Reja’e (hope) in Quran have special places in mystical works especially Masnavi-e Ma'navi. Therefore this article has tried first to analyze the concepts of these two words in Holy Quran and then to examine the mystical interpretations of them in Moulavi’s view and thought. Through this way the conceptual and historical course of these two concepts in the ideas and words of Sufis and mystics until the age of Moulana is also investigated briefly. The results of research indicate that Moulana have looked upon these two supplementary concepts based on the holy Quran and religious teachings, Hadiths, and accounts and in explaining the concept and truth of Khouf and Reja’e he was influenced by the universality of the ideas of love drunken mystics and has applied his own idea and way of thinking. Moulana by integrating Reja’e and love prefers Reja’e over Khouf so that the dominant idea in Masnavi, that is love and reunion, would also be crystallized in its components

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khouf
  • Reja’e
  • Quran
  • Mysticism
  • Masnavi