تحلیلی بینامتنی بر داستان شیخ صنعان با نظری به داستان حضرت موسی و خضر(علیهما السلام )

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه شهید باهنر

2 استادیار دانشگاه قم

چکیده

داستان شیخ  صنعان در منطق الطیر عطّار تا حدودی متأثر از ماجرای حضرت موسی و خضر (علیهما السلام) در قرآن است. از این رو هردو داستان، زمینۀ تفسیرها و قرائت های متفاوت را در نزد اهل اندیشه و معرفت فراهم کرده است. دو رکن اساسی نظریۀ بینامتنیّت -که اولین بار از سوی ژولیا کریستوا در فرانسه مطرح شد- یعنی عدم استقلال متن و مکالمه گرایی زبان را در داستان شیخ صنعان و البته فقط رکن دوم (یعنی مکالمه گرایی زبان ) را در داستان حضرت موسی و خضر (علیهما السلام) می توان جستجو کرد.
در هر دو داستان رفتارهایی به ظاهر شگفت انگیز و غیر معقول از سوی پیر و مراد سر می زند که شاید بتوان عنوان «شطحیّات رفتاری» را به آنها اطلاق کرد؛ هر چند که داستان های قرآنی به دلیل آسمانی بودن و مبرّا بودن از کذب و افسانه و اسطوره، به کلّی از این امر مستثنی می شوند. آیا بر مبنای داستان موسی و خضر (علیهما السلام ) پیروی از پیر به طور مطلق و بی چون و چرا ضرورت دارد ؟ و یا بر مبنای داستان شیخ صنعان گاه ضرورت ندارد؟ بین شطحیّات صوفیان و متشابهات قرآنی چه نسبتی وجود دارد؟ نگارنده در این نوشتار بر مبنای نظریّه بینامتنیّت، به بحث و فحص این دو داستان می پردازد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Intertextual Analysis of Sheikh Sanan Story with a View on the Story of the Prophet Moses and the Prophet Khidr (PBUT)

نویسندگان [English]

  • Behjatosadat Hejazi 1
  • seyyed Alireza Hejazi 2
1 Associate professor/ shahid Bahonar university of Kerman
2 professor assistant/ghom university
چکیده [English]

The story of Sheikh Sanan in The Conference of the Birds (Manṭiq-uṭ-Ṭayr) by Attar is somehow influenced by the story of the prophet Moses and the prophet Khidr (PBUT) narrated in the Qur'an. Because of this, both stories have prepared the basis for different interpretations and readings for the men of though and knowledge. Two essential elements of intertextuality- first introduced by Julia Kristeva in France- that is, non-independence of the text and language dialogism can be traced in Sheikh Sanan Story while only dialogism can be looked for in the  story of the prophet Moses and the prophet Khidr (PBUT). In both stories apparently surprising and unreasonable acts are performed by pir and murshid that may be termed "behavioral shathiyat" although Qur'anic stories are absolutely free from this as they are heavenly and without falsehood, fiction and myth. Is it necessity to unconditionally follow pir based on the story of the prophet Moses and the prophet Khidr (PBUT)? Or based on Sheikh Sanan Story sometimes it isn’t necessity? What relationship exists between Sufis' shathiyat Mutashabihat of the Qur'an? The author tries to discuss and delve into these two stories on the basis of theory of intertextuality    

کلیدواژه‌ها [English]

  • Prophet Moses and prophet Khidr (PBUT)
  • Sheikh Sanan
  • intertextuality
  • behavioral shathiyat