زیبایی شناسی کارکرد «آب و باد» در تشبیهات تمثیلی قرآن با تکیه بر نظریه بافت زبانی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه یزد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عرب دانشگاه یزد

چکیده

 
    «تشبیه تمثیل» یکی از اسلوب­های بیانی قرآن کریم است که خداوند متعال برای محسوس کردن مفاهیم عقلی و پرده­­بردای از تندیس معانی ماورایی از آن بهره گرفته است. عناصر طبیعت از جمله (باران و باد) به دلیل ارتباط مستقیم انسان با آنها، در تمثیل­های قرآنی کاربردی پر رنگ دارد. این مقاله در پی آن است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی  و با تکیه بر نظریه بافت زبانی(سطح صوتی، صرفی، نحوی، معناشناختی) به بررسی کارکرد مثبت یا منفی این عناصر در تشبیهات تمثیلی قرآن پرداخته و به این سؤال پاسخ دهد که این دو عنصر در انتقال تصویر وجه شبهِ برخاسته از این تمثیل­ها، چه نقشی ایفا می­کنند و بافت زبانی قرآن چه تأثیری بر تبیین کارکرد این دو عنصر در انتقال وجه­شبه می­گذارد؟ نتایج بررسی در این مقاله حاکی از آن است که دو عنصر باد و باران در تشبیهات تمثیلی قرآن کارکردی مثبت دارد و چنانچه در جملاتی به کار رفته باشد که به ظاهر بار معنایی منفی دارند؛ اما بافت زبانی قرآن به گونه­ای است که سبب می­شود این دو عنصر به صورت غیر­مستقیم در تفهیم وجه­شبه و روشنگری مفاهیم ناپایداری دنیا، تباهی اعمال کافران و مشرکان، نتیجه انفاق در راه خدا و همچنین نابودی اجر انفاق کنندگانِ منت­گذار و آزار دهنده، کارکردی مثبت داشته باشند.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Aesthetic Analysis of the Function of Water and Wind in the Qur'anic Allegorical Similes based on Linguistic Context Theory

نویسندگان [English]

  • behnam farsi 1
  • sara moomeni 2
چکیده [English]

 
 
 
Allegorical simile is one of the expression modes of the Holy Qur'an that Allah, the almighty, has used to make rational concepts sensible and to unveil their metaphysical meanings. Natural elements such as wind and rain have a strong application in the Qur'anic allegories due to humans' direct contact with them. This article seeks to study positive or negative functions of these elements in Qur'anic allegorical similes relying on Linguistic Context Theory (at levels of phonology, morphology, syntax, semantics) and to answer the question that what roles these two natural elements play in the pseudo-image transfer raised from these allegories and how the Qur'anic linguistic context influence the explication of the functions of these two elements in the pseudo transfer. The results indicate that the two elements of wind and rain have a positive function in the Qur'anic allegories and although they are used in sentences that appear to have negative connotations, the linguistic context of the Qur'an is in such a way that these two elements have an indirect positive function in making the similarity understandable as well as in illuminating the concepts of this world's instability, the vitiation of the acts of infidels and polytheists, the result of spending in the way of Allah as well as the destruction of the reward of boasting and annoying donators.
 
 


 

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Holy Qur'an
  • allegorical simile
  • rain
  • Wind
  • linguistic context

الف) کتاب­ها

القرآن الکریم

آیتی، عبد المحمد، (1374)، ترجمه قرآن کریم، چاپ چهارم، تهران، انتشارات سروش.

ابن­أثیر، ضیاء الدین، (1379)، المثل السائر، تعلیق: أحمد الحوفی و بدوی طبانة، قاهرة، مکتبة النهضة.

ابن عاشور، محمد بن طاهر،(دون التاریخ) التحریر و التنویر، دون مکان.

أبوالحیان الأندلسی، محمد بن یوسف، (1420)، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت، دار الفکر.

ابوالفرج، محمد أحمد، (1966)، المعاجم اللغویة فی ضوئ دراسات علم اللغة الحدیث، النهضة العربیة.

الهی قمشه­ای، مهدی، (1380)، ترجمه قرآن کریم، چاپ دوم، قم، انتشارات فاطمه الزهراء.

انصاریان، حسین، (1383)، ترجمه قرآن کریم، قم، انتشارات اسوه.

اولمان، ستیفن، (د.ت)، دور الکلمة فی اللغة، تر: کمال بشر، القاهرة، نکتبة الشباب.

البرکاوی، عبدالفتاح، (1991)، دلالة السیاق بین التراث وعلم اللغة الحدیث، القاهرة، دار الکتب.

بروجردی، محمد ابراهیم، (1366)، ترجمه قرآن کریم، چاپ ششم، تهران، انتشارات صدر.

بشار بن برد، (2007)، الدیوان، شرحه: محمد الطاهر ابن عاشور، الجزایر، الثقافة العربیة.

التفتازانی، سعدالدین، (1411)، مختصر المعانی،  الطبعة الأولی، قم، دار الفکر.

پالمر، فرانک.ر.(1366)، معنی شناسی، ترجمه: کورش صفوی، تهران، چاپ پنگوئن.

پورجوادی، کاظم، (1414)، ترجمه قرآن کریم، تحقیق: بهاء الدین خرمشاهی، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی.

الجارم، علی و مصطفی امین، (1999)، البلاغة الواضحة، بیروت، دارالمعارف.

الجرجانی، أبو بکرعبد القاهربن عبدالرحمن بن محمد، (دون تاریخ)، أسرار البلاغة، تعلیق: محمود محمد شاکر، جدة، دار المدنی.

-----------------------------------(2000)، دلائل الإعجاز فی علم المعانی، تحقیق: یاسین ایوبی، بیروت.

حسام الدین، کریم ذکی، (1985)، التحلیل الدلالی اجراءاته و مناهجه، القاهرة، دار غریب للطباعة و النشر و التوزیع.

حسان، تمام، (1994)، اللغة العربیة معناها و مبناها، الطبعة الأولی،  المغرب، دار الثقافة، الدار البیضاء.

الخطیب القزوینی، جلال الدین محمد بن عبد الرحمن بن عمر بن أحمد بن محمد، (2003)، ، الإیضاح فی علوم البلاغة، تحقیق: إبراهیم شمس الدین، الطبعة الأولی، بیروت، دارالکتب العلمیة.

خلیل، عمودة، (1975)، التطور الدلالی بین لغة الشعر الجاهلی و لغة القران الکریم، الأردن، مکتبة المنار.

الراغب الإصفهانی، حسین بن محمد، (1412)، المفردات فی غریب القرآن،  تحقیق: صفوان عدنان داودی، الطبعة الأولی، دمشق، دارالعلم و الدار الشامیة.

ردة الطلحی، ردة الله، (1424)، دلالة السیاق، الطبعة الأولی،  العربیة السعودیة، جامعة أم القری.

رستمی، محمد­حسن، (1385)، سیمای طبیعت در قرآن، قم، بوستان.

الزمخشری، أبو القاسم محمود بن عمر، (1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التّنزیل، الطبعة الثالثه، بیروت، دارالکتاب العربی.

الزنکی، نجم الدین قادر،(2006)، نظریه السیاق: دراسة أسلوبیة، دار الکتب العلمیة للنشر و التوزیع.

السعران، محمود، (2000)، علم اللغة مقدمة للقارئ العربی، القاهرة، دار الفکر العربی.

السکاکی، أبویعقوب یوسف بن أبی بکر،(1402)، مفتاح العلوم، الطبعة الأولی، بغداد، دارالرسالة.

شفیعی­کدکنی، محمد­ رضا (1375)، صور خیال در شعر فارسی، تهران، انتشارات آگاه.

------------(1368)، موسیقی شعر، تهران، انتشارات آگاه

شمیسا، سیروس، (1379)، بیان، تهران، فردوس.

الصابونی، محمد علی، (1976)، صفوة التفاسیر، مکة المکرمة، مکتبة جدة.

الطباطبایی، محمد حسین، (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، الطّبعة الخامسة، قم، منشورات جماعة المدرّسین فی الحوزه العلمیه.

الطّبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: محمد جواد بلاغی، الطبعة الثالثه، تهران، انتشارات ناصر خسرو.

الطّوسی، محمد بن حسن، (دون التاریخ)، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق: أحمد قصیر عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.

طیب، عبدالحسین، (1378)، أطیب البیان فی تفسیر القرآن، الطبعة الثانیة، تهران، انتشارات اسلام.

عباس، حسن، (1998)، خصائص الحروف العربیة ومعانیها، دمشق، اتحاد الکتاب العرب.

عمر، أحمد مختار، (1998)، علم الدلالة، الطبعة الخامسة، القاهرة، عالم الکتب.

فندریس، (1950)، اللغة، ترجمة: عبد الحمید الدواخلی و محمد القصاص، القاهرة، مکتبة انجلو المصریة.

فولادوند، محمد مهدی، (1415)، ترجمه قرآن کریم، قم، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.

قدامه بن جعفر، أبوالفرج، (دون التاریخ)، نقد الشعر، تحقیق: محمد عبد المنعم الخفاجی، بیروت، دار الکتب العلمیه.

قدور، محمد أحمد، (1996)، مبادئ اللسانیات، دمشق.

 القرطبی، محمد بن أحمد، (1364)، الجامع لأحکام القرآن، الطبعة الأولی، تهران، انتشارات ناصر خسرو.

القیروانی، أبو علی الحسن بن رشیق، (1401)، العمدة فی محاسن الشعر و آدابه و نقده، محقق: محمد محیی الدین عبد الحمید، الطبعة الخامسة، بیروت، دارالجیل.

کنوش، عواطف، (2007)، الدلالة السیاقیة عند اللغویین، لندن، دار السیاب.

گنابادی، محمد، (1408)، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، الطبعة الثانیة، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.

 لاینز، جان، (1383)، معنا شناختی زبانشناختی، ترجمه: حسین واله، تهران، گام نو.

مختارعمر، أحمد، (1385)، معنا شناسی، ترجمه: حسین سیدی، مشهد، دانشگاه فردسی.

مکارم شیرازی،  ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة.

---------------، (1380)، مثال­های زیبای قرآن، قم، نسل جوان.

المهدی، إبراهیم الغویل، (2011)، السیاق و أثره فی المعنی، الطبعة الأولی، القاهرة، الدار الدولیة للأستثمارات الثقافیة.

نور عوض، یوسف، (1410)، علم النص و نظریة الترجمة، ط1، مکة المکرمة، دار الثقة للنشر و التوزیع.

ب) مقاله­ها

برگ نیسی، کاظم، (1380)، «تأملی در تشبیه آیه 31سوره حج»، گلستان قرآن،  عدد112، ص  30 تا 33.

 الحمادی، فطومه، (2008)، السیاق و النص و استقصاء دور السیاق فی تحقیق التماسک النصی، مجلة الآداب و العلوم الإنسانیة و الاجتماعیة بجتمعة محمد خیضر، العدد 35