بررسی و تحلیل قرینه سیاق و تأثیر آن بر فهم قرآن با رویکرد آسیب شناختی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات دانشگاه اراک:

چکیده

فهم روشمند آیات قرآن کریم، دغدغه همیشگی مفسران وعالمان مسلمان بوده است. از سوی دیگر، ‌‌"سیاق" در میان قرائن فهم مقصود، یکی از قراین کلیدی است؛ زیرا هر متن و گزاره­ای و از جمله قرآن همراه با قرینه سیاق است؛ لذا مفسران قرآن کریم بر پایه آن، به تفسیر آیات پرداخته اند.گفتنی است استفاده از قرینه سیاق از پیشینه دیرینه­ای برخوردار است؛ با این همه استفاده از سیاق با موانع و آسیب هایی روبه روست که در صورت غفلت از آن­ها، فرایند فهم روشمند قرآن دچار اختلال می­شود. به عبارت دیگر، بی­توجهی به آسیب­ها و موانع استفاده از سیاق، مفسر را از تفسیر اجتهادی به سوی تفسیر به رأی سوق می­دهد. به نظر می­رسد تا ماهیت و ظرفیت قرینه سیاق روشن نگردد، مفسر در استفاده از آن دچار آسیب می­گردد. از سوی دیگر، توجه به خاستگاه آسیب­ها، مفسر را در استفاده روشمند از قرینه سیاق یاری می­کند. این نوشتار در صدد تبیین ماهیت و ظرفیت قرینه سیاق،آسیب­ها و موانع بهره­مندی و نیز شناخت خاستگاه آسیب­هاست. با کوششی که انجام شد، «ده» آسیب و خاستگاه­های آن­ها شناسایی و بحث و بررسی شد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analysis of Context Clues and their Effects on Qur'anic Understanding: Looking at Disadvantages

نویسنده [English]

  • a ا
چکیده [English]

The systematic understanding of the Qur'anic ayahs has been a constant concern of the Muslim interpreters and experts. On the other hand, among the context clues, "register" is one of the key clues in understanding the given meaning because every text and proposition, including the Qur'an, is accompanied by contexts. Therefore, the commentators of the Holy Qur'an have interpreted ayahs relying on context clues of the ayahs. It should be said that the use of the context clues dates back to a long time ago. Nevertheless, this usage is faced with obstacles and disadvantages that, in case of negligence, disturb the process of systematic understanding of the Qur'an. In other words, neglecting the disadvantages and obstacles of the use of context clues leads the interpreter from eisegesis to Ijtihad-based exegesis that draws on the Qur'an, tradition, and reasoning based on the text of the Qur'an. It seems that unless the nature and the capacity of the context clues have not become clear, interpreters are likely to make mistakes in using them. On the other hand, considering the origins of the problems that make clues disadvantageous aids interpreters in the systematic application of context clues. This paper seeks to explicate the nature and the capacity of context clues, their disadvantages, as well as the obstacles in using them besides identifying their origins. Through the effort made in the present study, "ten" disadvantages and their origins were identified and discussed.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Qur'an
  • the nature of register
  • obstacles and disadvantages
  • origins

1)       ابن ابی الحدید،عبدالحمید(بی‏تا). شرح نهج البلاغه،تهران،جهان.

2)       ابن حبان،محمد بن حبان،(1414ق). صحیح ابن حبان، بیروت،مؤسسة الرسالة.

3)       ابن حجر، احمد بن علی،( 1415ق). الاصابة،دار الکتب العلمیة،بیروت.(بی تا).

4)       ...، ...، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری،بیروت،دارالمعرفة.

5)       ...، ...، لسان المیزان،بیروت،داراحیاءالتراث العربی.

6)       ابن‏حنبل، احمد، (1436ق). مسند، تحقیق:شعیب ارنؤوط ـ عادل مرشد، دارالرسالة العالمیة، دمشق.

7)       ...، ...،  (بی تا).مسند،بیروت،دار صادر.

8)       ابن سعد،محمد (1414ق). الطبقات الکبری،بیروت،دار الفکر.

9)       ابن عاشور، محمد بن طاهر(بی تا). التحریر و التنویر، بی جا، بی نا.

10)    ابن کثیر،اسماعیل (1412ق). تفسیرالقرآن العظیم،بیروت،دار المعرفة.

11)    ...، ...، (بی تا)،السیرة النبویة،بیروت،دار المعرفة.

12)    ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف، (1420ق). البحر المحیط، بیروت، دار الفکر.

13)    اردبیلی، احمد (بی تا). زبدة البیان،بی جا،مکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة.

14)    اشعری،علی بن اسماعیل(1400ق). مقالات الاسلامیین،دار النشر فرانز شتاینر بقیسبادن.

15)    اصبهانی،احمد بن عبدالله(1415ق). مسند الامام ابی حنیفة،الریاض،مکتبة الکوثر.

16)    امینی،عبدالحسین (1416ق). الغدیر،قم،مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة.

17)    انصاری، مرتضی(1419ق).فرائد الاصول،قم، مجمع الفکر الاسلامی.

18)    ایازی،سید محمد علی (1378). کاوشی در تاریخ جمع قرآن،رشت،کتاب مبین.

19)    آقا ضیاء عراقی (1371ق). تنقیح الاصول،نجف،مکتبة الحیدریة.

20)    آلبانی،محمد ناصر(1409ق). تمام المنة،بی جا،دارالرآیة.

21)    ... ، ...، (1411ق)،ضعیف سنن الترمذی،ریاض،مکتبةالاسلامی.

22)    بابایی،علی اکبر (1394). قواعد تفسیر، قم،تهران،پژوهشگاه حوزه ودانشگاه،سمت

23)    بخاری،محمد بن اسماعیل (1401ق). صحیح،بیروت،دارالفکر.

24)    پرچم،اعظم،شاملی،نصرالله ( بی تا). نقش و کارکرد اشتراک معنوی در دانش وجوه قرآن و ترجمه فارسی آن،اصفهان،پیام علوی.

25)    ترمذی،محمد بن عیسی(1403ق). السنن،بیروت،دار الفکر ،مؤسسة الرسالة.

26)    تفتازانی،مسعود بن عمر(بی تا).شرح المقاصد،قم، منشورات الشریف الرضی.

27)    حاکم نیشابوری،محمد بن محمد(1406ق).المستدرک علی الصحیحین،بیروت،دارالمعرفة.

28)    حسینی طهرانی،سید محمد حسین(1421ق). مهرتابان،مشهد،انتشارات علامه طباطبایی

29)    حسینی، محمد رضا(1400ق).کیف نفهم القرآن، بیروت، مؤسسة الوفاء.

30)    حکیم، سید عبدالصاحب(1416ق). منتقی الاصول،بی جا،الهادی.

31)    خوانساری، محمد(1362).منطق صوری،تهران،انتشارات آگاه.

32)    خویی، ابوالقاسم(1410ق). اجود التقریرات،مطیوعات دینی، قم.

33)    ... ، ... ، (1413ق).کتاب الصلاة،قم،لطفی.

34)    ... ، ... ، (1416ق).البیان، بی جا،امید.

35)    رامیار،محمود(1362). تاریخ قرآن،تهران،مؤسسه انتشارات امیرکبیر.

36)    رجبی،محمود(1390). روش تفسیر قرآن،قم،پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.

37)    رشید رضا،محمد (بی تا). المنار، بیروت،دار الفکر.

38)    زمخشری،محمود بن عمر(بی تا). الکشاف،بی جا،نشرادب الحوزة.

39)    ساوی،عمربن سهلان(1316ق). البصائر النصیریة فی علم المنطق،بولاق.

40)    سبحانی،جعفر (1435ق). المناهج التفسیریة،قم،مؤسسة الامام الصادق (ع).

41)    ... ، ... ، (1376). الموجز فی اصول الفقه،بی جا،مدیریة الحوزة العلمیة.

42)    ... ، ... ، (1410ق).تهذیب الاصول،قم،دار الفکر.

43)    سبزواری نجفی،محمد،الجدید فی تفسیر القرآن المجید(1406ق)،بیروت، دار التعارف للمطبوعات.

44)    سید مرتضی (1405ق). رسائل المرتضی، قم،دارالقرآن الکریم.

45)    سیوطی،جلال الدین عبد الرحمان(بی تا). الدرالمنثور،بیروت،دارالمعرفة.الاتقان فی علوم القرآن،قم،الشریف الرضی-بیدار-عزیزی.

46)    شافعی،محمد بن ادریس(1403ق).کتاب الام،بیروت،دارالفکر.

47)    شهرستانی،محمد بن عبد الکریم(بی تا). الملل والنحل،بی جا،الشریف الرضی.

48)    صدر، محمد باقر(1978م). دروس فی علم الاصول،دار الکتاب اللبنانی-دار الکتاب المصری،لبنان،مصر.

49)    صدوق، محمد بن علی(1386ق). علل الشرایع، نجف اشرف،المکتبة الحیدریة.

50)    ... ، ... ، (بی تا). الخصال، قم،  مؤسسة النشر الاسلامی.

51)    ... ، ... ، (1404ق). من لایحضره الفقیه،قم،مؤسسةالنشر الاسلامی،1404ق.

52)    صفوی،محمد رضا(1391). بازخوانی مبانی تفسیر قرآن،قم،پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.

53)    طباطبایی،محمد حسین(1362). المیزان فی تفسیر القرآن،تهران،دارالکتب الاسلامیة.

54)    طبرسی،فضل بن حسن(1415ق ). مجمع البیان فی علوم القرآن،بیروت،مؤسسة الاعلمی.

55)    طبری،محمد بن جریر(1415ق ).جامع البیان عن تأویل آی القرآن،بیروت،دارالفکر.

56)    طریحی، فخر الدین (بی تا). تفسیر غریب القرآن الکریم،قم، زاهدی.

57)    طوسی، محمد بن حسن(1365). تهذیب الاحکام،تهران، دار الکتب الاسلامیه.

58)    ... ، ... ، (1409ق). التبیان،بی جا،مکتب الاعلام الاسلامی.

59)    ... ، ... ، ( بی تا). الفهرست،قم،منشورات الشریف الرضی.

60)    طیب، عبدالحسین،(1378)اطیب البیان فی تفسیر القرآن،تهران، انتشارات اسلام.

61)    عجلی،احمد بن عبدالله (1405ق). معرفة الثقات،المدینة المنورة،مکتبة الدار.

62)    علی بن جعفر(1409ق). مسائل،مشهد، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع).

63)    فخر رازی،محمد بن عمر(1405ق) التفسیر الکبیر،بیروت،دار الفکر.

64)    فیاض، محمد اسحاق(1410ق). المحاضرات،بی جا، دار الهادی.

65)    قرائتی، محسن(1386). تفسیر نور،تهران،مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن.

66)    قاسمی، محمد جمال الدین،(1418ق)، محاسن التأویل، بیروت، دار الکتب العلمیة.

67)    قمی،علی بن ابراهیم (1426ق). تفسیر،قم،دارالحجة.

68)    کاظمی خراسانی، محمد علی (1409ق). فوائد الاصول،قم،مؤسسة النشر الاسلامی.

69)    کلینی، محمد بن یعقوب(1388ق). الکافی، دار الکتب الاسلامیه،تهران.

70)    مالک،مالک بن انس (1406ق). الموطّاء،بیروت،دار احیاءالتراث العربی.

71)    مبارکفوری (1410ق).تحفة الاحوذی فی شرح الترمذی،بیروت،دارالکتب العلمیة.

72)    مجلسی،محمد باقر (1382). بحارالانوار،تهران،دارالکتب الاسلامیه.

73)    مسلم،مسلم حجاج (1420ق).صحیح،بیروت،داراحیاء التراث العربی.

74)    مشکینی، علی (1379). اصطلاحات الاصول ومعظم ابحاثها،قم،دفتر نشر الهادی.

75)    مصباح، محمد تقی(1367) .راهنماشناسی،قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.

76)    معرفت،محمد هادی (1381).علوم قرآنی،قم،مؤسسه فرهنگی تمهید.

77)    مغنیه، محمد جواد،(1424ق)، الکاشف، تهران، دار الکتب الاسلامیه.

78)    مکارم شیرازی،ناصر (1385). تفسیر نمونه،تهران، دارالکتب الاسلامیه.

79)   ملا علی قاری (1404ق). شرح مسند ابی حنیفه،بیروت،دارالکتب العلمیة.

80)    مناوی،محمدعبدالروؤف (1415ق).فیض القدیر،بیروت،دارالکتب العلمیة.

81)    میر محمدی زرندی،سید ابوالفضل (1373). تاریخ وعلوم قرآن،قم،دفتر نشر اسلامی.

82)    نجار زادگان، فتح الله (1388) تفسیر تطبیقی، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی.

83)    نجاشی،احمد بن علی (1418ق). رجال النجاشی،قم،مؤسسة النشر الاسلامی.

84)    نجمی، محمد صادق،هریسی،هاشم(1361). شناخت قرآن، بی جا،بی نا.

85)    یوسفی غروی،محمد هادی (1428ق). موسوعة التاریخ الاسلامی، قم،مجمع الفکر الاسلامی.