فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحلیل گفتمان سوره نازعات براساس الگوی فرا نقش متنی هالیدی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 استاد، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 دانشیار، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
چکیده
نظریه های زبان شناسی معاصر با نگاهی تازه به زبان و عناصر آن دیدگاه های تازه‎ای در پژوهش های ادبی به وجود آورده‎است. مایکل هالیدی یکی از زبان شناسان معاصر است که دیدگاه‎هایش بخصوص در حوزه‎ی انسجام متنی مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته و به عنوان الگویی برای تحلیل متون به کار برده می‎شود. بر همین اساس پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و بر اساس رویکرد هالیدی در این زمینه عوامل انسجام، ساخت مبتدا خبری، ساخت اطلاع، تحلیل عوامل انسجام متنی از جمله  انسجام دستوری و واژگانی را در سوره نازعات بررسی و تحلیل کرده‎است. از مهمترین یافته‎های این پژوهش می‎توان به کاربرد فراوان حروف ربط، ارجاع، تکرار حروف و واژه‎ها و هم‎معنایی واژگانی و .... اشاره کرد که در سوره نازعات علاوه بر اهداف معنوی و آگاه‎سازی مشرکان، کافران و منکران دین اسلام در زمینه پیوستگی و انسجام آیات، تأثیر بسزایی گذاشته است. روشن شد که از نظر انسجام ابتدا حرف ربط فاء و سپس واو بیشترین بسامد را دارد. همچنین کلمات (نازعات/ ناشطات/سابحات/ سابقات/ مدبرات/ راجفة/ واجفة/ رادفة/ حافرة/ نخرة/ ساهرة/ طغی/ دحا/ غرقا ) بیشترین واژگان پر بسامد و پر معنا این سوره را تشکیل می دهد. با بررسی نظام هجایی آیات این سوره، بسامد هجاهای کوتاه به شکل معنا داری بیشتر از انواع هجاهای دیگر است که نشان دهنده ریتم تند و متحرک موجود در فضای کلی سوره است. از این گذشته تکراربسیار برخی از واژگان، تضاد و ترادف‎های هدفمند و نیز ارتباط معنایی و منطقی آیات در انسجام‎بخشی به این سوره تاثیرگذار بوده است. با توجه به نتایج بدست آمده می‌توان گفت از میان مؤلفه‎های انسجامی هالیدی، مؤلفه‎های دستوری تاثیر بیشتری از سایر مؤلفه‎ها در انسجام سوره مورد پژوهش داشته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Discourse Analysis of Surah An-Nazi'at Based on Halliday's Textual Metafunction Model

نویسندگان English

Ahmad Teymori 1
Seyyed Hossein Seyyedi 2
Ahmad Reza Heydarian Shahri 3
1 PhD Student, Department of Arabic, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
2 Professor, Department of Arabic, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
3 Associate Professor, Department of Arabic, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University, Mashhad, Iran
چکیده English

Contemporary linguistic theories, with a novel perspective on language and its elements, have introduced new viewpoints in literary research. Michael Halliday is one of the modern linguists whose ideas—especially in the field of textual cohesion—have attracted the attention of many researchers and have been used as a model for text analysis. Accordingly, the present study, using a descriptive-analytical method and based on Halliday’s approach, examines and analyzes cohesion factors, the structure of nominal and verbal sentences, information structure, and textual cohesion factors such as grammatical and lexical cohesion in Surah An-Nazi'at. One of the most important findings of this research is the frequent use of conjunctions, references, repetition of letters and words, and lexical synonymy, which, in Surah An-Nazi'at, alongside spiritual goals and raising awareness among polytheists, disbelievers, and deniers of Islam, have had a significant impact on the coherence and cohesion of the ayahs. It was revealed that, in terms of cohesion, the conjunction "fa" (فـ) has the highest frequency, followed by "wa" (و). Also, the words (Nāzi‘āt / Nāshiṭāt / Sābiḥāt / Sābiqāt / Mudabbirāt / Rājifah / Wājifah / Rādifah / Ḥāfirah / Nakhrah / Sāhirah / Ṭughiy / Daḥā / Gharqā) constitute the most frequent and meaningful vocabulary in this Surah. By examining the syllabic system of the ayahs in this Surah, the frequency of short syllables is meaningfully higher than other types of syllables, indicating the fast and dynamic rhythm present in the overall atmosphere of the Surah. Moreover, the frequent repetition of some words, purposeful contrasts and synonyms, as well as the semantic and logical connection of the ayahs, have been influential in the cohesion of this Surah. According to the results obtained, it can be said that among Halliday’s cohesion components, grammatical cohesion has had a greater impact than other components on the cohesion of the Surah under study

کلیدواژه‌ها English

metafunctional discourse analysis
Halliday
Surah Al-Nazi’at
  1. آقا گل زاده، فردوس، (13۸۹)، کتاب مجموعه مقالات، تهران:شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
  2. آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، چ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  3. ابراهیمی، شیما؛ شهلا، شریفی، (۱۳۹۳)، بررسی انسجام واژگانی با هم آوایی در قصیده تحفة الأفکار، امیر علی شیر نوابی، همایش بین المللی اندیشه ها، آثار و خدمات امیر علی شیر نوایی.
  4. ابن اثیر، ضیاء الدین، (۱۹۵۹)، المثل السائر فى ادب الکاتب و الشاعر، ج ۱، چاپ اول، قاهره مطبعه نهضه مصر.
  5. ابن عاشور، محمد بن طاهر(۱۳۹۴)، التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت: مؤسسه التاریخ، چاپ اول، بی تا.
  6. أحمد، عصام اسعد، (۱۴۴۳)، المناسبة بین الفواصل القرآنیة و آیاتها، دراسة تطبیقیة فی سورة عم جزء، الجامعة الاسلامیة، غزه: کلیة أصول الدین، عماده الدراسات العلیا.
  7. بنت الشاطی عائشة عبد الرحمن (۱۹۸۴)، الإعجاز البیانی للقرآن، قاهره:دائرة المعارف.
  8. بنت الشاطی عائشة عبد الرحمن (1984)، التفسیر البیانی للقرآن الکریم، قاهره:دائرة المعارف، چاپ هفتم، بی تا.
  9. به جو، زهره(۱۳۷۷)، طرح کدبندی ابزارهای انسجام در زبان فارسی، محله فرهنگ، ش۲۵/۲۶.
  10. پارسا، فروغ (1399)، معناشناسی و مطالعات قرآنی، تهران: نگارستان اندیشه.
  11. جلالی، جلال الدین (۱۳۸۶)، «بررسی ملاک درون زبانی حذف نحوی در ترجمه انگلیسی قرآن کریم، مجله ترجمان، وحی سال یازدهم شماره ۲.
  12. جرجانی، عبدالقاهر. (1984). دلائل الاعجاز. (تعلیق محمود عمر شاکر). قاهره: مکتبة الخانجی.
  13. حسینی، همدانی سید محمد حسین (۴) انوار درخشان در تفسیر قرآن، ج۱۷، تهران، کتابفروشی لطفی.
  14. درویش، محیی الدین(۱۴۰۳)، إعراب القرآن کریم و بیانه، دمشق: دارالارشاد، چاپ چهارم.
  15. رافعی، محمد صادق (۱۴۲۱)، اعجاز القرآن و بلاغه النبویه، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  16. زرکشی، محمد بن بهادر (۱۴۱۰)، البرهان فی علوم القرآن، ج ۱ و ۳، بیروت، دار المعرفه.
  17. زمخشری، محمود بن عمر (۱۴۰۷)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، ج ۴، بیروت، دار الکتاب العربی.
  18. سامرائی، فاضل صالح. (1428). معانی النحو (ج1). بیروت: إحیاء التراث العربی.
  19. ستاری، رضا؛ حقیقی، مرضیه، (۱۳۹۵)، بررسی شگردهای ایجاد انسجام در اشعار قیصر امین پور با تکیه بر نظریه زبان شناسی هالیدی، مجله فنون ادبی، شماره ۱۴.
  20. سجودی، فروزان، (۱۳۹۳)، نشانه شناسی کاربردی، تهران: نشر علم.
  21. صابونی، محمد علی، (بی تا)، صفوه التفاسیر، ج۳.
  22. صلح جو، علی، (۱۳۹۱)، گفتمان و ترجمه، تهران: نشر مرکز.
  23. طباره، عفیف عبدالفتاح، (۲۰۰۱)، روح القرآن الکریم و تفسیر جزء عم، الجزء الثلاثون، بیروت: دارالعلم للملایین، یازدهم.
  24. طباطبایی، سید محمد حسین، (۱۴۱۷)، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۸ و ۲۰، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  25. طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۷)، تفسیر جوامع الجامع، ج ۴، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
  26. طنطاوی، سید محمد (بی تا) التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، ج ۱۵، قاهره، مطبعه نهضه مصر.
  27. عاصمی، عبدالملک بن محمد بن عبدالرحمن بن قاسم (1430هـ)، تفسیر القرآن العظیم «جزء عم»، المملکة العربیة السعودیة، دار القاسم للنشر، چاپ اول.
  28. علاوی، العید، (۲۰۱۱)، التماسک النحوی أشکاله و آلیاته دراسة تطبیقیة لنماذج من شعر محمد العید آل خلیفه، مجلة قراءات.
  29. کواز، محمد کریم، (۱۳۸۶) سبک شناسی اعجاز بلاغی قرآن، ترجمه سید حسین سیدی، تهران، انتشارات سخن.
  30. گلفام، ارسلان، امینی، رضا، کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و آقاگل‎زاده، فردوس. (1389). بررسی تحولات معنایی و ساخت اطلاع ساخت‌های نشانداری در فرآیند ترجمه از انگلیسی به فارسی. پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، 1، ۸۵ – ۱۱۳.
  31. لطفی پور ساعدی، کاظم، (۱۳۷۱)، درآمدی بر سخن کاوی، مجله زبانشناسی، تهران، سال نهم، شماره اول.
  32. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (۱۳۷۴)، تفسیر ،نمونه، ج ۲۶ ،تهران، دار الکتب الإسلامیه.
  33. مهاجر، مهران ؛ نبوی، محمد، (۱۳۷۶)، به سوی زبانشناسی شعر، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.
  34. نیازى، شهریار و قاسمى‌اصل، زینب. (1397). تحلیل زبان­شناختى متون عربى با تکیه بر دستور نقش‎گراى هلیدى. چ 1. تهران: دانشگاه تهران.
  35. وحیدیان کامیار ،تقی، (۱۳۹۰)، بدیع از دیدگاه زیبایی شناسی، تهران: سمت.
  36. هالیدی، مایکل؛حسن، رقیه، (۱۳۹۳)، زبان، بافت، متن، ابعاد زبان از منظر نشانه شناسی اجتماعی، ترجمه: محسن نوبخت، تهران: نشر سیاهرود، چاپ اول.
  37. Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. English Language Series, London: Longman.
  38. Bloor. Th.and Bloor.M (1996). The Functional Analysis of English: A Hallidayan Approach. 2nd ed. New Yourk: Arnold.