فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

زیبایی شناسی اعداد تکثیر در آیینه قرآن و ادب (پژوهش تطبیقی جامع پیرامون اعداد تکثیر در زبان عربی و فارسی)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه زبان وادبیات عربی، دانشکده ادبیات و زبان ها، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
از جمله مباحث مهم دستورزبانی اعداد، موضوع «تکثیر» است که بر معنای زیادت و فراوانی چیزی دلالت می‌کند. در زبان اهل فن و عامه مردم کاربرد بسیار داشته و دارد. در این پژوهش اعداد مورد نظر با نگاه تطبیقی، مورد بررسی قرار گرفته و شواهدی متنوع از شعر و نثر نیز در ذیل هر یک آمده تا خواننده بتواند نحوه استعمال آن در هر دو زبان را به خوبی مقایسه کند. مقالهبه چند سؤال مهم در این زمینه پاسخ داده است: نخست: مجموعه اعدادی که بر معنای «کثرت» دلالت دارند کدامند؟ دوم: بازتاب آن در متون دینی و ادبی چگونه بوده است؟ سوم: آیا مجموعه اعداد تکثیر در زبان فارسی و عربی کاربرد یکسان و مشترک دارند یا بعضاً متفاوتند؟ چهارم: این اعداد در عموم موارد، برای مبالغه در کثرت چیزی می‌آید یا آنکه در معنای اصلی آنها نیز استعمال می‌شود؟ پنجم: آیا این اعداد، فروع و زیر شاخه‌هایی نیز دارند؟ ششم: آیا اعداد مورد نظر به جز معنای تکثیر در ادبیات فارسی و عربی استعمال دیگری نیز داشته‌اند و دارند؟ مجموعه منابعی که در این پژوهش، مورد بررسی قرار گرفته در درجه نخست، آیات قرآن کریم و برخی روایات معصومین (ع)؛ و آنگاه اشعار شاعران برجسته ادب فارسی از قدیم و جدید نظیر حکیم فردوسی، نظامی گنجوی، سنایی، مولوی، سعدی، حافظ، صائب تبریزی، پروین اعتصامی، و برخی دیگر از مشاهیر ادب است. همچنین بازتاب وسیع «اعداد تکثیر» در حوزه ضرب المثلهای فارسی و عربی مورد بررسی قرار گرفته و به نمونه‌های فراوان از این کاربرد استناد شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Aesthetics of Multiplicative Numbers in the Mirror of the Qur'ān and Literature: A Comprehensive Comparative Study of Multiplicative Numerals in Arabic and Persian

نویسنده English

Farhad Rajabi Nooshabadi
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Languages, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

One of the important topics in the grammar of numbers is the subject ofis the concept of multiplicative numbers, which implies abundance and plentitude. In both Persian and Arabic, certain numbers symbolize multitude and frequency, including: seven, ten, twenty, forty, fifty, sixty, seventy, one hundred, one thousand, and one hundred thousand. These numbers are widely used by experts and the general public alike. This study conducts a comparative analysis of these numbers, presenting a variety of poetic and prose examples under each category, enabling readers to observe and compare their usage in both languages effectively. This article answers several key questions:
First, which numbers indicate abundance or multitude?
Second, how are these numbers reflected in religious and literary texts?
Third, do these multiplicative numbers hold the same meaning and usage in Persian and Arabic, or are there differences?
Fourth, are these numbers mostly used for hyperbole, or are they employed with their literal meanings as well?
Five, do these numbers have derivatives or subcategories?
Six, besides signifying multiplicity, do these numbers have other uses in Persian and Arabic literature?
The primary sources for this study include verses from the Holy Qur'ān, Hadiths from the Infallibles (AS)—specifically Nahj al-Fasahah of the Prophet Muhammad (AS) and Nahj al-Balagha of Imam Ali (AS). The study also draws from the works of renowned Persian poets, both classical and modern, such as Ferdowsi, Nezami Ganjavi, Sana’i, Rumi, Sa’di, Hafez, Sahib Tabrizi, Parvin E’tesami, and others. Furthermore, the widespread appearance of multiplicative numbers in Persian and Arabic proverbs is examined with abundant examples cited.

کلیدواژه‌ها English

multiplicative numbers
Qur'ānic ayahs
hadiths
poetry
proverbs
  1. - قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، تهران، ۱۳۷۳ ش.

    - نهج الفصاحة، تحقیق غلامحسین مجیدی، چاپ اول، انتشارات انصاریان، قم، ۱۳۸۷ ش.

    - نهج البلاغة، ترجمه محمد دشتی، چاپ اول، انتشارات اوج علم ،تهران، ۱۳۸۰ ش.

    1. اعتصامی، پروین، دیوان اشعار.
    2. امینی، امیرقلی، فرهنگ عوام (تفسیر أمثال و اصطلاحات فارسی)، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه اصفهان، ۱۳۵۳ ش.
    3. انوری حسن، احمدی گیوی، حسن، دستور زبان فارسی، چاپ دوم، مؤسسه فرهنگی فاطمی، تهران، ۱۳۸۶ ش.
    4. بهمنیار، احمد، داستان نامه بهمنیاری، چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۹۸ ش.
    5. تنوخی، ابو على محسن، الفرج بعد الشدّة، ترجمه حسین بن اسعد دهستانی، چاپ اول، انتشارات نیلوفر، تهران، ۱۳۸۸ ش.
    6. ثروت، منصور، فرهنگ کنایات، چاپ دوم، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۷۵ ش.
    7. حافظ شیرازی، شمس الدین محمد، کلیات دیوان، چاپ پنجم، انتشارات طلائیه، تهران ،۱۳۸۶ ش.
    8. حسینی عاملی، محمد بن حسن، المواعظ العددیة، چاپ اول، انتشارات طلیعه نور، قم، ۱۳۸۴ ش.
    9. حقیقت، حسین شاه، خزینة الأمثال، چاپ اول، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، ۱۳۷۹ ش.
    10. خلایلی،کمال، معجم کنوز الأمثال والحکم العربیّة، چاپ اول، مکتبة لبنان، ۱۹۹۸ م.
    11. دشتی، محمد، المعجم المفهرس لألفاظ نهج البلاغة، چاپ پنجم، مؤسسه انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۶۴ ش.
    12. دهخدا، علی اکبر، امثال و حکم، چاپ پنجم، انتشارات امیر کبیر، تهران ۱۳۶۳ ش.
    13. دهخدا، علی اکبر، لغتنامه، چاپ دوم، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ ش.
    14. دهگان، بهمن، فرهنگ جامع ضرب المثلهای فارسی، چاپ اول، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ۱۳۸۳ ش.
    15. ذوالفقاری، حسن، فرهنگ بزرگ ضرب المثلهای فارسی، چاپ اول، نشر علم، تهران، ۱۳۹۲ ش.
    16. رودکی، ابو عبدالله جعفر بن محمد، کلیات دیوان، چاپ دوم، انتشارات دوستان، تهران، ۱۳۸۱ ش.
    17. سعدی شیرازی، مصلح الدین بن عبدالله، کلیات دیوان، چاپ هفتم، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۷ ش.
    18. شکورزاده، ابراهیم، دوازده هزار مثل فارسی، چاپ اول، انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد، ۱۳۸۰ ش.
    19. شهری، جعفر، قند و نمک (ضرب المثلهای تهرانی)، چاپ پنجم، انتشارات معین، تهران ۱۳۸۲ ش.
    20. صائب تبریزی، میرزا محمد علی بن عبدالرحیم، دیوان شعار، چاپ دوم، انتشارات سیمای دانش، تهران، ۱۳۷۸ ش.
    21. عسکری، ابو هلال، جمهرة الأمثال، چاپ دوم، دار الجیل، بیروت، ۱۴۰۸ هـ.
    22. فرشیدورد، خسرو، دستور مفصل امروز، چاپ چهارم، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۹۲ش.
    23. فؤاد عبدالباقی، محمد، المعجم المفهرس لألفاظ القرآن، چاپ دوم، تهران، انتشارات اسلامی، ۱۳۷۴ ش.
    24. قهرمانی، علی، امثال و حکم مشابه، چاپ اول، انتشارات احرار، تبریز، ۱۳۷۸ ش.
    25. مشکینی، میرزا علی، نصایح، ترجمه احمد جنتی، چاپ هشتم، نشر الهادی، قم، ۱۳۷۲ ش.
    26. معین، محمد، فرهنگ فارسی، چاپ اول، نشر ندا، تهران، ۱۳۸۱ ش.
    27. مولوی، جلال الدین محمد بن محمد، مثنوی معنوی، چاپ اول، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، ۱۳۷۸ ش.
    28. میدانی، ابوالفضل، احمد بن محمد، مجمع الأمثال، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۰۷ هـ
    29. ناصری، مهدی، فرهنگ ضرب المثلهای فارسی – عربی، چاپ اول، انتشارات بوستان کتاب، قم، ۱۳۹۰ش
    30. نراقی، ملا احمد بن ملا مهدی، مثنوی طاقدیس، چاپ دوم، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۶۲ ش.
    31. نظامی گنجوی، ابو محمد الیاس بن یوسف، کلیات خمسه، چاپ پنجم، انتشارات امیرکبیر، تهران ، ۱۳۷۰ ش.
    32. وطواط، رشیدالدین محمد، لطایف الأمثال و طرائف الأقوال، چاپ اول، دفتر نشر میراث مکتوب، تهران، ۱۳۷۶ ش.

    33. یاسمی، بهار، فروزانفر، قریب، همایی، دستور زبان پنج استاد، چاپ پنجم، انتشارات فردوس، تهران، ۱۳۸۰ ش