فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

طرح‌واره‌های تصویری در سوره ص با تکیه بر نظریه جانسون

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
کمال رضیان 1
فرشته افضلی 2
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان ، ایران
2 استادیار گروه مترجمی زبان عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران
10.22034/paq.2025.2056881.3984
چکیده
طرح‌واره‌های تصویری، بیان‌گر پیوند میان تجربه‌های روزمره انسان و نظام فرایندهای ذهنی است و در نتیجه این تعامل، دریافت‌های تازه‌ای از تصاویر متن به وجود می‌آید. واکاوی این‌گونه طرح‌واره‌ها در استعاره‌های قرآن کریم، ساختارهای مفهومی و لایه‌های پیچیده معنایی آیات قرآن را نمایان می‌کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پی آن است که بر پایه زبان‌شناسی شناختی به واکاوی طرح‌واره‌های تصویری از دیدگاه جانسون (1941) بپردازد. پیکره این پژوهش، دربردارنده متن سوره ص است. این سوره، دارای داستان‌های پیامبران است که به ‌گونه طبیعی شامل حرکت، تغییر و تعاملات قدرتی است و امکان بررسی طرح‌واره‌های حرکتی و قدرتی را فراهم می‌کند. در روند آن، طرح‌واره‌های حجمی، حرکتی و قدرتی استخراج می‌گردد و به دنبال پاسخ به این پرسش است که کدام یک از سه گونه طرح‌واره در این سوره وجود دارد و این طرح‌واره‌ها تا چه حد می‌تواند الگویی مناسب برای مطالعه استعاره‌ای قرآن باشد. از بررسی کمی داده‌ها و طبقه‌بندی آنها این‌گونه برمی‌آید که از مجموع طرح‌واره‌های تصویری، طرح‌واره حجمی و حرکتی، بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده است و در میان طرح‌واره‌های چند‌وجهی ترکیبی نیز، طرح‌واره حجمی -حرکتی، بیشترین کاربرد را دارد.
کلیدواژه‌ها
زبان‌شناسی شناختی
طرح‌واره‌های تصویری
جانسون
سوره ص

موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of Image Schemas in Surah Ṣād Based on Johnson’s Theory

نویسندگان English

Kamal Razian 1
Fereshteh Afzali 2
1 MA in Arabic Language Translation, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran
2 Assistant Professor, Arabic Language Translation Department, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran
چکیده English

Image schemas represent the connection between everyday human experiences and cognitive processes. Through this interaction, new interpretations of textual imagery emerge. Analyzing these schemas in the metaphors of the Holy Qur'ān reveals the conceptual structures and complex semantic layers of its verses. This study adopts a descriptive-analytical approach within the framework of cognitive linguistics to examine image schemas in Surah Ṣād, based on Johnson’s (1941) theory. The research corpus consists of the text of Surah Ṣād, which includes narratives of prophets inherently involving motion, change, and power dynamics—thus providing a basis for investigating motion and power schemas. In this process, containment, motion, and power schemas are extracted, addressing the following questions: Which of these three schema types are present in the surah, and to what extent can they serve as a suitable model for studying Qur'ānic metaphors? Quantitative analysis and classification of the data reveal that among image schemas, containment and motion schemas occur most frequently, while among multi-dimensional composite schemas, the containment-motion schema is the most prevalent.

کلیدواژه‌ها English

cognitive linguistics
image schemas
Johnson and Lakoff
Surah Ṣād

  1. -القرآن الکریم.

    1. آذرنوش، آذرتاش (1384ش)، فرهنگ واژگان قرآنی، تهران: نشر نو.
    2. افراشی، آزیتا و همکاران (1390ش)، «استعاره‌های مفهومی در زبان فارسی؛ تحلیلی شناختی و پیکرمدار»، زبان‌شناخت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ششم، شماره دوم، صص 39-61.
    3. تیلر، رابرت (1383)، بسط مقوله: مجاز در کتاب استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبایی‌آفرینی، ترجمه مریم صابری پورنوری‌فام، تهران: مهر.
    4. صفوی، کوروش (1379)، درآمدی بر معناشناسی، چاپ ششم، تهران، انتشارات سوره مهر.
    5. صفوی، کوروش (۱۳۸۴)، «بحثی درباره طرح‌واره‌های تصویری از دیدگاه معناشناسی شناختی»، فصلنامه علمی پژوهشی نامه فرهنگستان، شماره ۲۰، صص ۸۵- ۶۶.
    6. طباطبائی، سید محمد حسین (1387ش)، تفسیر طباطبایی، قم: دفتر نشر اسلامی.
    7. فتوحی، محمود (۱۳۹۰)، نامه نقد، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی نظریه و نقد ادبی در ایران، چاپ اول، تهران: نشر خانه کتاب.
    8. قرشی بنایی، علی اکبر (1381)، قاموس قرآن، چاپ 4، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
    9. معصومی، علی؛ کردبچه، مریم (1389ش)، «استعاره‌های هستی‌شناختی در دست نوشته‌های کودکان»، پازند، شماره 22 و 23، صص 85-104.
    10. مکارم شیرازی، ناصر (1384ش)، تفسیر نمونه، چاپ 26، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    11. معجم المعانی الجامع، عربی -عربی، فی الموقع: https://www.almaany.com/
    12. Johnson, M., & Lakoff, G. (1980). Metaphors we live, by. University of Chicago Press.
    13. Johson, Mark, The Body in the Mind, Chicago: University of Chicago Press. (1987).
    14. Johson, Mark "The Philosophical Significance of Image Schemas". In B. Hampe (Ed.), From Perception to Meaning: Image Schemas in Cognitive Linguistics (pp. 15-33). Berlin: Mouton de Gruyter. (2005).
    15. Lakoff, George.(1987). Women, Fire, and Dangerous Things; What Categories Reveal about the Mind; Chicago and London: the University of Chicago Press
    16. Lakoff, G & Johnson, M. (2009). Metaphors We Live By; Translated by Abd al-Majid Jahfa, 2nd Edition, Morocco: Dar Toubkal Publishing.