فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

عناصر گشتاری و ژرف‌ساخت آیت الکرسی طبق نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات فارسی وزبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
چکیده
چامسکی نظریه عقل­گرا و شناختی خود با عنوان زایشی گشتاری را در رد نظریه رفتارگرایان و ساختارگرایان که فقط به روساخت توجه دارند، ابداع نمود. او بین روابط ظاهری و پنهان عبارت­ها ارتباط برقرار می­کند و به حقیقت­های ذهنی پشت عملکرد زبان توجه دارد و روابط میان اجزای متن، را عمیق­تر از روابط ظاهری در روساخت می­داند که در پشت آن، معناهایی نهفته است. زایشی یعنی، زایش عبارت­های مختلف بی­شمار از خلال چند کلمه وگشتاری یعنی بررسی روساخت(عبارت­های ظاهری زبان)، برای رسیدن به ژرف­ساخت(معانی نهفته) با محوریت قواعد نحوی زبان که نظامی دارای قواعدی عقلی و خاص است که باید کشف شوند. آیت­الکرسی آیه 255 سوره بقره است که سرور قرآن سوره بقره و سرور سوره بقره آیت­الکرسی است که بنا به اعتقاد باطل یهودیان نازل شد که می­گفتند الله از اداره آسمان­ها و زمین خسته شده و روز جمعه بر کرسی خود جهت رفع خستگی، استراحت می­کند تا اعتقاد باطل آنان را رد و قدرت همیشگی الله را اثبات نماید. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و نظریه زایشی گشتاری چامسکی درصدد بررسی آیت الکرسی است. در آیت­الکرسی، سبک قصر با 1-نفی و استثناء، 2-الف ولام و 3-تقدیم شبه­جمله و سبک پرسش در معنای نفی و انکار، پرکاربردترین سبک­های این سوره هستند تا بعد از رد عقیده باطل یهودیان، قدرت همیشگی الله و خستگی­ناپذیری او را در نتیجه مدیریت همیشگی امور آسمان­ها و زمین ثابت نماید. گشتار برپایه رتبه و افزایشی با حروف نفی پرکاربردترین گشتار سوره است که این حروف نفی اشاره به نفی اعتقاد باطل یهودیان دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Study of Transformational Elements and Deep Structure of Ayat al-Kursi According to Noam Chomsky's Generative-Transformational Theory

نویسندگان English

Ahmad Arefi 1
Nader Behmaram 2
1 PhD graduate, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Graduated from the Master's degree program, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz, Iran
چکیده English

Chomsky developed his rationalist and cognitive theory, known as Generative–Transformational Grammar, in opposition to the behaviorist and structuralist approaches, which focus primarily on surface structure. He proposed a connection between the apparent and underlying relations of expressions, emphasizing the mental realities underlying linguistic performance. According to Chomsky, the relationships among the components of a text are deeper than those observable in surface structure, behind which latent meanings reside. The term generative refers to the capacity of language to produce an infinite number of distinct expressions from a finite set of elements, while transformational denotes the process of examining surface structure—the overt linguistic expressions—to arrive at deep structure, which embodies latent meanings governed by syntactic rules. These rules constitute a systematic framework based on rational principles that must be uncovered. Ayat al-Kursi is ayah 255 of Surah al-Baqarah. Surah al-Baqarah is regarded as the master surah of the Qur’an, and its master ayah is Ayat al-Kursi. This ayah was revealed in response to a false belief attributed to some Jews, who claimed that Allah had grown weary from managing the heavens and the earth and would rest on His Throne on Friday to relieve His fatigue. Ayat al-Kursi was revealed to refute this claim and to affirm Allah’s eternal power, omnipotence, and freedom from weariness. Employing a descriptive–analytical method and Chomsky’s Generative–Transformational theory, this article seeks to examine Ayat al-Kursi. In this ayah, the rhetorical style of restriction (qasr)—realized through (1) negation and exception, (2) the definite article al- (alif and lam), and (3) the fronting of a quasi-sentence—along with the interrogative style used in the sense of negation and denial, constitutes the most prominent stylistic devices. These strategies serve to refute the aforementioned false belief and to affirm Allah’s eternal power and His perpetual governance of the heavens and the earth. Furthermore, transformations based on rank and augmentation through the use of negative particles represent the most prevalent transformational features in the ayah, functioning to negate explicitly the false beliefs being addressed.

کلیدواژه‌ها English

Noam Chomsky
Chomsky's Generative-Transformational Theory
Ayat al-Kursi
surface structure and deep structure
Allah's power
  1. ابن عاشور، محمد (1984م)، تفسیر التحریر والتنویر، تونس: دار التونسیّة، ج1.
  2. ابن عاشور، محمد (1984م)، تفسیر التحریر والتنویر، تونس: دار التونسیّة، ج3.
  3. چامسکی، نوآم (1380ش)، دانش زبان، ماهیت و منشأ و کاربرد آن، ترجمه علی درزی، تهران: نی.
  4. چامسکی، نوآم (1377ش)، زبان و ذهن، ترجمه کوروش صفوی، تهران: هرمس.
  5. چامسکی، نوآم (1375ش)، ساخت­های نحوی، ترجمهاحمد سمیعی گیلانی، تهران: خوارزمی.
  6. جرجانی، عبدالقاهر (2004م)، دلائل الإعجاز، تعلیق محمود محمد شاکر، قاهره: مکتبة الخانجی.
  7. رجوبی، محمد سالم (2017م)، النحو التولیدی التحویلی عند تشومسکی؛ التطورات وعناصر التحویل، مجله علمی دانشکده تربیت دانشگاه مصراته در لیبی، جلد2، شماره8، صص67-92.
  8. دبیر مقدّم، محمد (1378ش)، زبان­شناسی نظری، تهران: سخن.
  9. زمخشری، محمود (1998م)، تفسیر الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل، تحقیق و تعلیق و بررسی عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوّض، ریاض: مکتبة العبیکان، ج1.
  10. سامرایی، فاضل صالح (2000م)، معانی النحو، عمان: دار الفکر، ج1.
  11. سامرایی، فاضل صالح (2000م)، معانی النحو، عمان: دار الفکر، ج4.
  12. سید قطب (1972م)، فی ظلال القرآن، بیروت: دارالشروق، ج2.
  13. طبرسی، فضل بن حسن (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، با مقدمه محمد جواد بلاغى، تهران: ناصر خسرو، ج2.
  14. عارفی، احمد (1398ش)، جمالیة الأسالیب النحویة فی روایة «حرب الکلب الثانیة» لإبراهیم نصرالله، پایان­نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  15. عارفی احمد و جلال مرامی (1402ش)، مهندسی زبانی سوره توحید از دیدگاه نظریه نظم عبدالقاهر جرجانی، مجله مطالعات سبک­شناختی قرآن کریم، سال هفتم، شماره اول، صص228-257.
  16. عبدی، حسین (1396ش)، ساختار کلمات قصار نهج البلاغه بر مبنای الگوی زایشی گشتاری نوآم چامسکی، پایان نامه کارشناسی ارشد با راهنمایی احمد نهیرات، سنندج: دانشگاه کردستان.
  17. فاضلی، محمّد (1365ش)، دراسة ونقد فی مسائل بلاغیّة هامّة، تهران: مؤسسه مطالعات وتحقیقات فرهنگی.
  18. فخر رازی، محمد (1981م)، تفسیر الفخر الرازی المشتهر بالتفسیر الکبیر ومفاتیح الغیب، بیروت: دارالفکر، ج7.
  19. فردوسی، ابوالقاسم (1391ش)، شاهنامه، تصحیح کننده پژمان پور حسین، تهران: بی­نا.
  20. کلینی (1407ق)، الکافی، محقق و تصحیح کننده علی اکبر غفارى، و محمد آخوندى، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج2.
  21. کلینی (1407ق)، الکافی، محقق و تصحیح کننده علی اکبر غفارى، و محمد آخوندى، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ج3.
  22. لاینز، جان (1376ش)، چامسکی، ترجمه احمد سمیعی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  23. منصوری، مهرزاد (1392ش)، بررسی مبانی نظری دستور زایشی گشتاری بر اساس آموزه­های قرآن کریم، دو فصلنامه مطالعات تحوّل در علوم انسانی، سال اوّل، شماره اوّل پاییز و زمستان، صص20-66.
  24. یگانگی، نکیسا (1400ش)، تحلیل رمان زقاق المدق بر اساس نظریه زایاگشتاری نوآم چامسکی، پایان نامه کارشناسی ارشد با راهنمایی حمیدرضا مشایخی، بابلسر: دانشگاه مازندران.
  25. هاشمی، أحمد (بی­تا)، جواهر البلاغة، ضبط وتدقیق وتوثیق یوسف الصمیلی، بیروت: المکتبة العصریة.

26. Chomsky, Noam 1965, Aspects Of The Theory Of Syntax, Cambridge And Languages, Oxford: Blackwell