فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

مفهوم‌سازی اسم و فعل در سورۀ مبارکۀ قیامت براساس انگارۀ دستور شناختی لانگاکر

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
3 استادیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
کاربست دستور شناختی در پژوهش‌های زبان‌شناسی، تحلیل و برداشت جدیدی ارائه داده و زبان را از منظر دیگری مورد بررسی قرار می‌دهد. در واکاوی مفاهیم قرآن کریم نیز می‌توان از این دیدگاه به زبان نگریست؛ قرآن کریم در پردازش صحنه‌های مرتبط با قیامت، ویژگی‌ها و فضای حاکم بر آن، مفهوم‎سازی قابل تأملی دارد که اسم و فعل نقش مهمی در این روند ایفا می‌کنند. در این پژوهش، ساختارهای اسم و فعل در سورۀ مبارکۀ قیامت مورد بررسی قرار گرفته است و به چگونگی مفهوم‌سازی این دو مقولۀ دستوری پرداخته است. روش تحلیل مفهوم‌سازی اسم و فعل در این سوره توصیفی – تحلیلی و بر اساس انگارۀ دستور شناختی رونالد لانگاکر می‌باشد و یافته‌های پژوهش بیانگر این است که در این سوره مقولۀ دستوری اسم برای برجسته‌سازی صحنه‌ها و حالت‌های اصلی قیامت و همچنین هشدار به انسان با بکارگیری مؤلفۀ تمرکز و برجستگی به کار رفته است. همچنین، از رابطۀ زمان‌مند (فعل) به طور عمده برای ترسیم چشم‌انداز وقوع قیامت استفاده شده که مخاطب را در آن موقعیت قرار می‌دهد. افعال پویا و حالتی نیز برای پیشبرد صحنه‌ها و بیان تمایلات باطل انسانِ منکرِ معاد به کار رفته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Conceptualization of Noun and Verb in the Holy Surah Al-Qiyamah Based on Langacker's Cognitive Grammar Theory

نویسندگان English

Bahman Badini 1
Salah Al-ddin Abdi 2
Mehdi Parizadeh 3
1 Ph.D Student, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
2 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
3 Assistant Professor, Department of General Linguistics, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran
چکیده English

The application of cognitive grammar in linguistic research offers a new analytical perspective, examining language from a different angle. This approach can also be adopted in exploring the concepts of the Holy Quran. In its depiction of scenes related to the Day of Judgment—including its characteristics and prevailing atmosphere—the Quran presents a remarkable conceptualization, in which nouns and verbs play a significant role. This study examines the structures of nouns and verbs in Surah Al-Qiyamah and investigates how these two grammatical categories are conceptualized. The method for analyzing the conceptualization of nouns and verbs in this surah is descriptive-analytical, based on Ronald Langacker's framework of cognitive grammar. The findings indicate that in this surah, the grammatical category of nouns is used to highlight key scenes and states of the Day of Judgment, as well as to warn humanity through the components of focus and prominence. Furthermore, temporal relations (verbs) are employed primarily to outline the perspective of the occurrence of Judgment Day, thereby placing the audience within that context. Dynamic and stative verbs are also utilized to advance the scenes and to express the desires of those who deny resurrection.

کلیدواژه‌ها English

cognitive grammar
conceptualization
noun and verb
Langacker
Surah Al-Qiyamah
- قرآن کریم.
1. ابن الأثیر، ضیاء الدین (1420)، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، تحقیق محمد محی الدین عبد الحمید، بیروت: المکتبة العصریة.
2. الأصفهانی، الراغب (1412)، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان الداودی، دمشق: دار القلم، الطبعة الأولی.
3. ابن هشام، جمال الدین (1388)، شرح شذور الذهب، تحقیق یاسر شرف، تهران: نشر احسان، چاپ دوم.
4. ابن عاشور، محمد الطاهر (1984)، التحریر والتنویر، تونس: الدار التونسیة للنشر.
5. ابن فارس، أحمد (1406)، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
6. البغوی، أبو محمد (1420)، معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الأولی.
7. بهرامی خورشید، سحر (1400)، دستور شناختی مبانی نظری و کاربست آن در زبان فارسی، تهران: انتشارات سمت، چاپ دوم.
8. التفتازانی، سعد الدین (1387)، المطول، بیروت: دار الکوخ للطباعة والنشر، الطبعة الأولی.
9. روشن، بلقیس، اردبیلی، لیلا (1392)، مقدمه‌ای بر معناشناسی شناختی، تهران: نشر علم.
10. راسخ‌مهند، محمد (1397)، درآمدی بر زبان‌شناسی شناختی، تهران: انتشارات سمت، چاپ هفتم.
11. الزمخشری، جار الله (1407)، الکشاف، بیروت: دار الکتاب العربی، الطبعة الثالثة.
12. سیبویه، عمرو بن عثمان (1408)، الکتاب، تحقیق محمد عبد السلام هارون، القاهرة: مکتبة الخانجی، الطبعة الثالثة.
13. السکاکی، یوسف بن أبی بکر (1407)، مفتاح العلوم، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.
14. صافی، محمود (1416)، الجدول فی إعراب القرآن، دمشق: دار الرشید، الطبعة الثالثة.
15. الصفاقسی، علی بن محمد (1425)، غیث النفع فی القراءات السبع، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.
16. صفوی، کورش (1392)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر اسلامی، چاپ پنجم.
17. طباطبایی، محمد حسن (1374)، تفسیر المیزان، قم: دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم.
18. قائمی‌نیا، علیرضا (1403)، معناشناسی شناختی قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، چاپ ششم.
19. القزوینی، جلال الدین (1431)، الإیضاح فی علوم البلاغة، بیروت: دار الجیل، الطبعة الثالثة.
20. میاح، راضی؛ سلطانی، پروین وشکرآمیز، منصوره (1402)، تحلیل شناختی کانون های توجه در داستان یوسف پیامبر از دیدگاه لنگاکر: پژوهش‌های ادبی - قرآنی، سال 11، شمارۀ 1: 85 – 101.
21. نیلی‌پور، رضا (1398)، زبان‌شناسی شناختی، تهران: هرمس، چاپ اول.
22. Langacker, R. (1987). Foundations of Cognitive Grammar. Vol. I. Theoretical Prerequisites. Stanford, CA, Stanford University Press.
23. ------------- (2008). Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford University Press.