فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحول گفتمانی در آیات قرآنی در مخزن الاسرار نظامی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجو دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، اراک، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، اراک، ایران
چکیده
یکی از مشهورترین نظریه های گفتمان کاوی، نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف است که با دو رویکرد اجتماعی و زبانشناختی به بافت موقعیتی و متنی می‌پردازد. این روش نو به ساخت هویت‌های اجتماعی،  روابط اجتماعی،  نظام‌های دانش و معنا کمک می‌کند. در نظر کلاف. گفتمان دارای سه کارکرد هویتی،  رابطه‌ای و اندیشه‌ای است و در هر تحلیل دو بعد گفتمان یعنی رویداد ارتباطی که نمونه‌ای از زبان کاربردی شامل: مقاله، روزنامه، یک مصاحبه یا سخنرانی سیاسی و نظم گفتمان، پیکره‌بندی همه گفتمان‌هایی که در درون یک نهاد یا قلمرو اجتماعی،  دارای اهمیت کانونی می پردازد.کلاف هر کاربرد زبان را یک رویداد ارتباطی می‌داند که دارای سه بعد متن، کردار گفتمانی و اجتماعی است. مقاله تحول گفتمانی در آیات قرآنی مخزن الاسرار بر اساس نظریه کلاف،  تلاش نموده که ضمن بیان رابطه میان ملاک‌های درونی و بیرونی متن،  قدرت مسلط جامعه را که اثر ادبی در آن شکل گرفته است از نگاه سه بعدی: توصیف، تفسیر و  تبیین  تاثیرپذیری نظامی از آیات شریف قرآنی مورد استفاده در مخزن الاسرار را مورد کنکاش قرار داده و نمود این تاثیر فرامتن را در ابیات نظامی در این اثر ماندگار بر اقشار اجتماعی و گفتمان رسمی،  واکاوی نموده است که نتیجه تحقیق در سطح سه بعدی: توصیف در ساختار متن،  همچون واژگان و جملات ایدئولوژی، تفسیر در غلبه گفتمان الهی در برابر گفتمان‌های سلاطین و مستکبران و در تبیین،  تاثیرگذاری فرامتن و گفتمان رسمی بر جامعه،  شخصیت‌ها، دقیقا نتیجه تحقیق و پژوهش را به صورت عینی و علنی در بر دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Discursive transformation in Quranic verses within the repository of military secrets based on Norman Fairclough's theory

نویسندگان English

Mohsen Golshanzade 1
Mohsen Izadiar 2
Fatemeh Ghahremani 2
1 PhD Student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Azad University, Arak, Iran
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Azad University, Arak, Iran
چکیده English

  One of the most famous theories of discourse mining is Norman Fairclough's theory of critical discourse analysis, which deals with situational and textual context with two social and linguistic approaches. This new method helps to construct social identities, social relations, knowledge systems, and meaning. According to Fairclough, discourse has three functions: identity, relational, and thought. In each analysis, two dimensions of discourse are considered, namely the communicative event, which is an example of applied language, including: an article, a newspaper, an interview, or a political speech, and the discourse order, the configuration of all discourses that are of focal importance within an institution or social realm. Fairclough considers each use of language to be a communicative event that has three dimensions: text, discursive, and social practice. The article Discourse Transformation in the Quranic Verses of the Repository of Secrets, based on the theory of Kalaf, has attempted to express the relationship between the internal and external criteria of the text, and the dominant power of the society in which the literary work was formed from a three-dimensional perspective: describing, interpreting, and explaining the military influence of the noble Quranic verses used in the Repository of Secrets, and has analyzed the manifestation of this metatextual influence in the military verses in this enduring work on social classes and official discourse. The result of the research at the three-dimensional level: description in the structure of the text, such as ideological words and sentences, interpretation in the dominance of divine discourse over the discourses of kings and arrogant people, and in explaining the influence of the metatext and official discourse on society and personalities, precisely contains the result of the research and research in an objective and public manner.

کلیدواژه‌ها English

The Quran
the repository of secrets
critical discourse
Norman Fairclough
- القرآن الکریم
1. آ ذرنیوار، محمد، محرمی، رضا (1403). «وجوه و مختصات برجسته مکتب رمانتیسم در مخزن‌الاسرار نظامی»، قند پارسی، دوره 7، شماره 24، ص 45–72.
2. آقاگل‌زاده، احمد (1391). تحلیل گفتمان انتقادی: رویکردها و روش‌ها، تهران، نشر نگاه دانش.
3. آقاگل‌زاده، فردوس و مریم سادات غیاثیان (۱۳۸۶)، «رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی»، زبان و زبان‌شناسی، پیاپی ۵: ۳۹–۵۴.
4. اصغری، فرهاد، بهرامی، مهدی (1403). «فشرده‌سازی و ایجاز در شعر: مطالعه موردی مخزن‌الاسرار نظامی»، مطالعات زبانی و بلاغی، دوره 35، ص 23–50.
5. حسن‌زاده، حسین (1377). تحلیل بلاغی سوره‌های قرآن کریم، تهران، دانشگاه تهران.
6. حسنی‌فر، عبدالرحمان (۱۳۹۳)، «تحلیل گفتمان به‌مثابه روش کیفی: بررسی ابعاد و مشخصه‌ها»، فصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، شماره ۱۱، بهار ۱۳۹۳.
7. ذوالفقاری، محسن (1398). «تحلیل گفتمان انتقادی آیات تحدی»، پژوهش‌های ادبی قرآنی، دوره 6، شماره 2، ص 77–102.
8. سیدی، عبدالکریم، محفوظی موسوی‌وفا، فاطمه (1400). «تحلیل گفتمان انتقادی سوره قص بر اساس نظریه نورمن فرکلاف»، مجله علمی ـ پژوهشی دانشگاه فردوسی مشهد، دوره 18، شماره 1، ص 23–56.
9. صادقی، سمانه، ملکی، پارسا، و احمدی، حسین. (۱۴۰۲). تحلیل گفتمان انتقادی «آیات نفاق» در قرآن کریم با چارچوب CDA نورمن فرکلاف. پژوهش‌های ادبی ـ قرآنی، ۱۰(۱)، ۱۲–۳۶.
10. صالحی، پیمان، افشار، تینا (۱۴۰۲). تحلیل گفتمان انتقادی داستان حضرت موسی (ع) در قرآن کریم. پژوهش‌های ادبی ـ قرآنی.
11. طبرسی، ناصر بن محمد (1359). جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج1، تهران، انتشارات علمی.
12.       فرکلاف، نورمن (1359). زبان و قدرت، تهران، نشر فرهنگ.
13.      فرکلاف، نورمن (1393). تحلیل گفتمان انتقادی: زبان، قدرت و ایدئولوژی، تهران، نشر جنگل.
14. قلی‌پور، محمد، همکاران، تیمور (۱۴۰۲). تحلیل گفتمان انتقادی کتاب عرفانی معارف بهاءولد. مجله زبان‌شناسی و ادبیات نظری و کاربردی، ۷(۲).
15. کریمی، مهدی، حسینی، زهرا، و رفیعی، علی. (۱۴۰۲). تحلیل ساحت‌های «مجاهدت» در گفتمان قرآنی براساس چارچوب CDA نورمن فرکلاف. فصلنامه جلوه هنر، ۵(۲)، ۳۵–۵۷.
16. کلانتری، صمد، محمد عباس‌زاده، موسی سعادتی، رعنا پورمحمد و نیر محمدپور (۱۳۸۸)، «تحلیل گفتمان انتقادی با تأکید بر گفتمان انتقادی به‌عنوان روش تحقیق کیفی»، جامعه‌شناسی، سال اول، شماره ۴.
17. کلینی، محمد بن یعقوب (1397). الکافی، ج1، قم، مؤسسه الوفاء.
18. مدرسی، احمد (1390). «تحلیل گفتمان انتقادی و نشانه‌شناسی متون»، مجله زبان و ادبیات، دوره 4، شماره 1، ص 400–420.
19. مصطفی‌پارسا، گلبهار، منعی، سارا (۱۴۰۲). تحلیل گفتمان انتقادی اسماء و صفات الهی در آثار نظامی. Elmnet.ir.
20. مکاریک، تری (بی‌تا). مقدمه‌ای بر گفتمان و گفتمان‌کاوی، تهران، نشر نی.
21. نظامی، گنجوی (1375). مخزن‌الاسرار (ویراستار: محمد قاضی)، تهران، نشر علمی و فرهنگی.
22. یحیایی ایله‌ای، احمد (۱۳۹۰)، «تحلیل گفتمان چیست؟»، تحقیقات روابط عمومی، سال دوم، شماره ۶۴.
23. یارمحمدی، محمد (1393). «کاربرد تحلیل گفتمان انتقادی در نقد کتاب و ترجمه»، مجله زبان و ترجمه، دوره 2، شماره 4، ص 50–70.
24. یارمحمدی، محمد (1395). «تحلیل گفتمان انتقادی در متون ادبی کلاسیک فارسی»، پژوهش‌های ادبی، دوره 10، شماره 1، ص 89–112.
25. یارمحمدی، محمد (1397). «گفتمان و ایدئولوژی در شعر نظامی»، فصلنامه مطالعات ادبی، دوره 5، شماره 3، ص 33–58.
26. یارمحمدی، محمد (1399). «بررسی قدرت و زبان در متون کهن با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی»، مجله علوم انسانی و اجتماعی، دوره 6، شماره 2، ص 101–125.
27. Fairclough, Norman (1995), Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language, London, Longman.
28. Fattahizadeh, Fathyieh & Motamad Langrodi, Fereshteh (2024) ، «Application of Fairclough’s Critical Discourse Analysis Model to Quranic Verses Discussing Peaceful Dealing with Hypocrites»، Journal of Islamic Thought and Civilization, 12(1) p 184-200.