فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

بررسی الگوهای کنش ارتباطی داستان حضرت یوسف (ع) با تکیه بر نظریه یورگن هابرماس

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
2 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
3 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
چکیده
نظریه کنش ارتباطی در تحلیل گفتمان بر عنصر زبان استوار است. یورگن هابرماس از صاحب نظرانی است که دیدگاهی جامع در زمینه کنش ارتباطی ارائه داده و در نظریه او کنش ارتباطی شامل سه بخش گفتاری، نمایشی و هنجاری است که با تکیه بر رویکرد وی می‌توان به شناخت دقیقی از معانی نامرئی در زیر لایه‌های یک گفتمان دست یافت. با عنایت به اینکه داستان حضرت یوسف (ع) از قصه‌های اندرز‌محور قرآن است و حضرت به مقتضای شرایطی که در آن قرار گرفته برای ابراز حقانیت الهی طریقه گفتگو را برگزیده است. بنابراین زبان و ارتباط کلامی در این داستان نقش محوری دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس به شناخت هر چه بیشتر نشانه‌شناسی داستان حضرت یوسف (ع) در گستره گفتگو میان شخصیت‌های اصلی و فرعی داستان، پرداخته است. نتایج حاصله از تحقیق گویای آن است که کنشگر اصلی حضرت یوسف (ع) است که از دیدگاه منِ شخصی، ایفای نقش می‌کند و گفتمان منسجمی با کاربست عنصر زبان و گفتگو در داستان برقرار می‌سازد. با توجه به نظریه هابرماس گفتمان حضرت یوسف (ع) از مشخصه‌هایی چون ترغیب، استقامت، مستندگویی و ... برخوردار است و اثبات حقیقت وجود خداوند با بیان براهین عقلی از جانب شخصیت محوری داستان بیان می‌شود. عنصر ترغیب برای برانگیختن احساس درونی مخاطب جهت گرایش به راستی بیشترین کاربرد را دارد. کنش ارتباطی نسبت به کنش نمایشی و هنجاری بسامد بالایی داشته و کنش‌های هنجاری از قبل سازماندهی شده و به سوی هدف اصلی جهت یافته‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Examining the Patterns of Communicative Action in the Story of Prophet Yusuf (AS) Based on Jürgen Habermas' Theory

نویسندگان English

Abdolahad Gheibi 1
Mahin Hajizadeh 2
Gader Ahmadi 3
1 Professor of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
2 Professor of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
3 PhD Student of Arabic Language and Literature, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran
چکیده English

The theory of communicative action in discourse analysis is based on the element of language. Jürgen Habermas is one of the theorists who has presented a comprehensive view regarding communicative action. In his theory, communicative action consists of three parts: speech, representation, and normativity. By relying on his approach, one can gain an accurate understanding of the invisible meanings beneath the layers of a discourse. Given that the story of Prophet Yusuf (AS) is one of the moral and instructive narratives in the Qur'ān, and that Yusuf, according to the circumstances he found himself in, chose the method of dialogue to express divine truth, language and verbal communication play a central role in this story. The present study, using a descriptive-analytical method and relying on Jürgen Habermas’s theory of communicative action, has aimed to deepen the semiotic understanding of the story of Prophet Yusuf (AS) within the scope of the dialogue among the main and secondary characters of the story. The findings of this research indicate that the main actor is Prophet Yusuf (AS), who acts from a personal “I” perspective and establishes a coherent discourse through the use of language and dialogue within the story. According to Habermas’s theory, the discourse of Prophet Yusuf (AS) possesses features such as persuasion, perseverance, making evidence-based claims, and so forth. The proof of the existence of God is presented through rational arguments by the central character of the story. The element of persuasion is most frequently employed to evoke the internal feelings of the audience towards truth. Communicative action has a higher frequency compared to representational and normative actions, while normative actions are pre-organized and directed towards the main objective.

کلیدواژه‌ها English

communicative action
the story of Prophet Yusuf (AS)
discourse
Jürgen Habermas
threefold functions
  1. - قرآن کریم

    1. ایشل، رینر شوتس (1391)، مبانی جامعه شناسی ارتباطات، ترجمه کرامت الله راسخ، تهران: نشر نی.
    2. زمخشرى، محمود بن عمر، ( 1407 ه­ـ.ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، 4جلد، دار الکتاب العربی - لبنان – بیروت: چاپ سوم.
    3. شفیعی، محمود (1384)، نظریه کنش ارتباطی و نقد اجتماعی – سیاسی، دوفصلنامه دانش سیاسی، شماره دوم، صص 166-149.
    4. طباطبایى، محمدحسین (1390 هـ.ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، 20جلد، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات - لبنان – بیروت: چاپ دوم.
    5. ویدوسن، اج جی (1395)، تحلیل گفتمان، جامعه شناسان، تهران.
    6. فضل حسن، عباس (1987)، القصص القرآنی اییحاء و نفحاته، چاپ اول، اردن: مکتبة دار القرآن.
    7. قرائتى، محسن، (1388)، تفسیر نور، 10جلد، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن - ایران – تهران: چاپ اول.
    8. مکارم شیرازى، ناصر، (1371 تفسیر نمونه، 28جلد، دار الکتب الإسلامیة - ایران – تهران: چاپ دهم.
    9. هابرماس، یورگن (1399)، نظریه کنش ارتباطی، ترجمه کمال پولادی، تهران: نشر مرکز، چاپ سوم.
    10. آیتی، اکرم، اکبری، نجمه (1395)، «تحلیل نشانه- معناشناختی احساس حسادت در داستان "طلب آمورزش" اثر صادق هدایت»، مجله جستارهای زبانی، سال سوم، شماره2، صص 17-1.
    11. حسینی، سکینه، اسلامی، اسماعیل، باوان‌پوری، مسعود (1402)، «تحلیل آیات داستان نوح (ع) با تکیه بر نظریه کنش گفتاری جان سرل»، دوفصلنامه مطالعات سبک شناختی قرآن کریم، سال هشتم، شماره اول، صص: 286-264.
    12. دویکات، فخری مصطفی ویحیی محمد، ندی (2016)، درجة التوافر مهارات التواصل بلغة الجسد لدی معلمی المدرسة الحکومیة الأساسیة فی شمال الصفة الغربیة من وجهة نظرهم، مجله جامعه فلسطین التقنیة للأبحاث، شماره 2، صص 65-50.
    13. سهرابی، ایرج و اسکافی، مریم (1394)، نظریه تلفیقی هابرماس، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال ششم، شماره دوم، صص 63-78.
    14. Habermas, Jürgen, (1984), The Theory of Communicative Action. Vol I: Rea- son and the Rationalization of Society, translated T. Mc Carty, Boston: Bea- con.