هنجارگریزی مفعول‌ها در قرآن کریم بر اساس نظریه جان کوهن (بررسی موردی جزءهای یکم تا سوم)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

2 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

علوم بلاغت و نحو در ترجمه و تفسیر دقیق قرآن نقش بسزایی دارد؛ هنجارگریزی به­عنوان یکی از یافته­های علم بلاغت از این تأثیر مستثنی نیست؛ از این­رو برای دسترسی به مدلول دقیق آیات، ناگزیر از بررسی اسلوب هنجارگریزی یا إنزیاح هستیم. گریز از اصول زبان هنجار، دارای اهدافی است که مخاطب را برای دست­یابی به مفاهیم و معانی جدید به فکر فرو می­برد؛ خاصه اگر این فرآیند در متن قرآن کریم باشد. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی صورت پذیرفته، عوامل هنجارگریز مفعول­ها در جزءهای اول تا سوم قرآن کریم بر اساس نظریه جان کوهن از دو وجه ساختاری و معنایی مورد تحلیل قرار گرفته­است. هنجارگریزی معنایی شامل صنایع بیانی یعنی استعاره، مجاز، کنایه و تشبیه است و هنجارگریزی ساختاری در تقدیم، تأخیر، حذف، التفات و اطناب صورت می­گیرد. نتایج برآمده از پژوهش نشان می­دهد که هنجارگریز بودن کلمات و جملات دارای اعراب منصوب، به چه میزانی در زیبایی لفظی و معنایی سه جزء اول قرآن کریم اثرگذار است و از طرفی با بررسی نمونه­هایی از آیات در این اجزاء نشان داده شد که با تمرکز بر روی هنجارگریزی چطور می­توان به مفاهیم جدیدی از معانی مفعول­ها در قرآن کریم دست یافت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Deviation of Objects in the Holy Qurʾān Based on Jonathan Cohen's Theory: The Case Study of Ajza One to Three

نویسندگان [English]

  • Askar Misaghian 1
  • Kobra Khosravi 2
  • Ali Akbar Moradian Ghobadi 3
  • Rouhollah Mahdian Torghabeh 2
1 PhD Student of Arabic Language and Literature, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
3 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

Rhetoric and syntax play a significant role in the accurate translation and interpretation of the Qurʾān, and deviation as one of the findings of the science of rhetoric is not excluded from this influence. Therefore, in order to access the exact meanings of the ayahs, we are forced to examine the style of deviation from norms or enziyah. Deviating from the rules of the standard language aims to make readers contemplate new concepts and meanings especially if this process is in the text of the Holy Qurʾān. While identifying the factors in the first to third ajza of the Qurʾān, their deviating factors are analyzed based on Jonathan Cohen's theory and from two structural and semantic perspectives. Semantic deviation includes the literary devices of expression, i.e., metaphor, metonymy, irony, and simile, while structural deviation is expressed in fronting, tailing, omission, iltifat, and prolixity. In this research, which was carried out using a descriptive and analytical method, the extent of the effect of words and sentences having the fatḥah on the lexical and semantic beauty of the first three ajza of the Holy Qurʾān was determined, and on the other hand, by examining examples of ayahs, it was shown how one can find the new meanings of objects through focusing on deviation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the Holy Qurʾān
  • objects
  • structural deviation
  • semantic deviation
  • Jonathan Cohen
  1. - قرآن کریم

    1. آلوسی، سید محمود (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت، دارالکتب العلمیة
    2. ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین (1362ش)، عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث النبویة، قم، سیدالشهداء
    3. ابن­عاشور، محمدطاهر (1964م)، تفسیر التحریر و التنویر فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی
    4. ابن­عطیة اندلسی، عبدالحق بن غالب (1422ق)، المحرز الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالفکر
    5. ابن­منظور، ابی الفضل جمال الدین محمد بن مکرم (1410ق)، لسان العرب، ط1، بیروت، دار احیاء القرآن العربی
    6. ابوحیان، محمدبن یوسف (1420ق )، البحر المحیط فی التفسیر، ط1، بیروت، دارالفکر
    7. ابومسعود، محمدبن محمد (2015م )، إرشاد العقل السلیم إلی مزایا القرآن الکریم، بیروت، دار احیاء التراث العربی
    8. اسلامی­پناه، محمدمهدی ( 1381ش)، تفسیر ادبی قرآن، قم، انتشارات سرور
    9. بهرام­پور، ابوالفضل (1391ش)، تفسیر مبین، قم،انتشارات آوای قرآن
    10. بیضاوی، عبد الله (1418ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، ط1، بیروت، دار احیاء التراث العربی
    11. تفتازانی، سعد­الدین (1411ق)، مختصر­المعانی، چاپ نهم، قم ، دارالفکر
    12. جرجانی، عبد­القاهر (1988م)، أسرار­البلاغة، بیروت، دارالفکر
    13. جرجانی، عبدالقاهر (2004م)، دلائل الاعجاز، تحقیق أبوفهر­ محمود ­محمد شاکر، ط 5، قاهرة، مکتبة الخانجی
    14. جوهری، اسماعیل­بن­حماد (1990م)، الصحاح ­تاج ­اللغة وصحاح ­العربیة، ط4، تحقیق احمد­ عبدالغفور­ عطا، بیروت، دار­العلم­للملایین
    15. حسن، عباس (2010م)، النحو­ الوافی، بیروت، مطبوعات­ الأندلس ­العالمیة
    16. خائفی، عباس و نورپیشه، محسن (1383ش)، «آشنایی زدایی در اشعار یدالله رؤیایی»، فصلنامه پژوهش­های ادبی، سال دوم، شماره 5، 55-74
    17. درویش، محیی­الدین (2001م)، الجدول فی إعراب­القرآن و بیانه، ط4، دمشق، دار­الإرشاد
    18. ذکی دیزجی، علی (1397ش)، سبک­شناسی انزیاح ساختاری و معنایی در سوره بقره، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم قرآنی مراغه
    19. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، المفردات ­فی­ غریب ­القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، ط1، بیروت، دارالعلوم
    20. رشید­الدده، عباس (2009م)، الإنزیاح فی الخطاب النقدی و البلاغی عند العرب، بغداد، دارالشؤون الثقافیة العامة
    21. رضی، محمد (1986م)، البیان ­فی ­مجازات ­القرآن. ط1، بیروت، عالم­الکتب
    22. زرین­کوب، عبدالحسین (1357ش)، ارسطو و فن شعر، تهران، انتشارات امیرکبیر
    23. زمخشری، جاراﷲ ­محمودبن عمر (1407ق)، تفسیر الکشاف، قم،انتشارات ­دارالفکر
    24. سامرائی، فاضل­صالح (1429ق)، التعبیر ­القرآنی، اردن، دارعمار
    25. سجودی، فرزان (1387ش)، نشانه شناسی کاربردی، تهران، علم
    26. سیوطی، جلال­الدین (1384ش)، الإتقان، ترجمه، سید محمد حائری قزوینی، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر
    27. سلیمان، فتح­الله­احمد ( 2008م)، الأسلوبیة مدخل نظری و دراسة تطبیقیه، القاهرة، دارالآفاق­العربیة
    28. شفیعی­کدکنی، محمدرضا (1370ش)، موسیقی شعر، چاپ سوم، تهران، آگاه
    29. شمیسا، سیروس (1381ش-الف)، بیان و معانی، چاپ 7، تهران، انتشارات فردوس
    30. شمیسا، سیروس (1381ش- ب)، نقد ادبی، چاپ 7، تهران، انتشارات فردوس
    31. صابونی، محمد­علی (1417ق)، صفوة ­التفاسیر، القاهره، دارالطباعة ­و­النشر
    32. صفوی، کورش (1373ش)، از زبان شناسی به ادبیات (نظم)، تهران، انتشارات چشمه
    33. طالیس، ارسطو (1967م)، صنعة الشعر، ترجمه شکری ­محمد عیاز، ط1، قاهرة، دارالکتاب العربی
    34. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1380ش)، تفسیر ­المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
    35. طبرسی، فضل­بن­حسن (1372ش)، مجمع ­البیان ­فی ­تفسیر ­القرآن، تحقیق محمد جواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصر­خسرو
    36. عبدالمطلب، محمد (1994م)، البلاغة و الأسلوبیه، بیروت، الشرکة ­المصریة العالمیة للنشر
    37. عرفان، حسن (1389ش)، کرانه­ها، چاپ 5، تهران، انتشارات هجرت
    38. علوی مقدم، مهیار (1372ش)، نظریه­های نقد ادبی معاصر، تهران، سمت
    39. قاسمی، مجید (1391ش)، الإنزیاح فی المرفوعات، ­دراسة تحلیلیة من خلال قرآن الکریم و الشعر العربی الحدیث، پایان­نامه کارشناسی­ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی
    40. کوهن، جان (1986م)، بنیة­ اللغة ­الشعریة، ترجمه محمد­الولی­ و­ محمد ­العمری، المغرب، دار­توبقال للنشر
    41. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران (1374ش)، تفسیر نمونه، چاپ1، تهران، دارالکتب الاسلامیة
    42. ناظمیان، رضا و همکاران (1389ش)، ترجمه تفسیر روایی البرهان، تهران، انتشارات صبح کتاب
    43. ویس، احمد­محمد (1394ش)، آشنایی زدایی از منظر پژوهشهای سبک­شناختی، چ1، ترجمه شهریار نیازی و سعد الله همایونی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران