فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

بررسی توازن آوایی و همگونی لحن کلام در سور حوامیم، از رهگذر سبک شناسی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
مسعود اقبالی 1
طیبه باباییان 2
1 استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران
2 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
10.22034/paq.2023.708444
چکیده
موسیقی درونی که یکی از شاخه‌های سبک شناسی آوایی و از شاخصه‌های نوین متون ادبی است، در پی پیوند و اتصال میان شکل و محتوای کلام پدید آمده و احساس شعفی خاص در نهاد انسان ایجاد می‌کند. یکی از وجوه این شاخصه ادبی، لحن و آهنگ کلام است که از جلوه­های متعددِ موسیقی کلام به شمار آمده و شامل کیفیت تلفظ و خصوصیت گفتاری است که گوینده با بهره‌گیری از آن، در انتقال پیام و تأثیرگذاری بر مخاطب بهره می‌جوید. در این میان، قرآن، با بهره‌گیری کامل از زبان موسیقی و شاخصه مذکور آن، تأثیر معنا بر مخاطب را دو چندان نموده است؛ به گونه‌ای که در آیاتی که بیانگر عذاب است، لحن و آهنگ کلام سریع و کوبنده و در آیات بیانگر رحمت و مغفرت و نعمت الهی، لحن آن نرم و آرام­بخش است. از دیگر سو، نظر به قرابت موضوعی سوری که دارای حروف مقطعه مشابه هستند، موسیقی درونی، خاصه لحن و آهنگ کلام در این سور، با روش تحلیلی- توصیفی مورد مداقه و کاوش قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که آهنگ و لحن کلام در سور هفتگانه حوامیم که در ترتیب نزول قرآن نیز در پی هم نازل شده­اند، تشابهی بسیار نزدیک به هم داشته، از تناسب و هماهنگی بی­نظیری برخوردار است، به گونه­ای که بسامد استفاده از حروف مدّی در هر سوره، تقریباً 72%، حروف مشدّد 31% و حروف لین نیز حدوداً 6% است که تبیین­گر هماهنگی بی­نظیر لفظ و معنای برآمده از واج­ها و واژه­ها در این سور است. 
کلیدواژه‌ها
سور حوامیم
لحن
آهنگ کلام
موسیقی درونی
سبک شناسی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Stylistic Study of Phonetic Balance and Homogeneity of Tone of Speech in Havamim Surahs

نویسندگان English

Masoud Eghbali 1
Tayebeh Babaeian 2
1 Assistant Professor, Qur'anic Studies and Sciences University, Qom, Iran
2 PhD Student of Qurʾān and Hadith Sciences, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

Internal music, which is one of the branches of phonetic stylistics and one of the modern characteristics of literary texts, has emerged after the connection between the form and content of words, and creates a special sense of bliss in the human soul. One of the aspects of this literary feature is the tone and the speech melody, which is one of the many manifestations of the speech music and includes the quality of pronunciation and speech characteristics that the speaker uses to convey a message and influence the audience. Given this, the Qur'an has doubled the effect of the meaning on the audience by making full use of the musicality of the language and its mentioned feature in such a way that in the ayahs that express punishment, the tone of the words is fast and striking, and in the ayahs expressing mercy, forgiveness and divine blessings, the tone is soft and soothing. On the other hand, due to the thematic affinity of the surahs which have similar disjoined letters, the internal music, especially the tone and speech melody in these surahs have been studied using an analytical-descriptive method. The results of the research show that the melody and tone of the speech in the seven surahs of Hawamim, which have also been ordered in the order of revelation of the Qur'an, have a very close resemblance to each other, and have a unique fit and harmony to the extent that the frequency of using different letters in each surah is approximately 72% for al-maad letters, 31% for stressed letters, and 6% for al-leen letters, which explains the unique harmony of words and meanings arising from phonemes and words in these surahs.

کلیدواژه‌ها English

Havamim Surahs
tone
speech melody
internal music
stylistics

  1. - قرآن کریم

    1. سیوطی، عبدالرحمان بن ابی بکر، (۱۴۰۸ق )، تناسق الدرر فی تناسب السور، بیروت: چاپ عبداللّه محمد درویش.
    2. فتوحی، محمد، (1395ش)، سبک‌شناسی : نظریه ها، رویکردها و روش ها، تهران، سخن، چاپ سوم.
    3. شفیعی کدکنی، محمد رضا، (1373ش)، موسیقی شعر، اصفهان: نقش جهان، چاپ چهارم.
    4. شمسیا، سیروس، (1372ش)، کلیات سبک‌شناسی، تهران، تابش، چاپ اول.
    5. طباطبایی، محمدحسین، (1417ق)، المیزان فی التفسیر القرآن، قم، الموسسه النشر الاسلامی.
    6. طریحی، فخرالدین، (1375ش)، مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم.
    7. عبادیان، محمود، (1372ش)، در آمدی بر سبک‌شناسی در ادبیات، تهران: موسسه انتشارات آوای نور، چاپ دوم.
    8. عبد الرئوف، حسین، (1390ش)، سبک‌شناسی قرآن‌کریم، مترجم: پرویز آزادی، تهران، دانشگاه امام صادق﴿ع) چاپ: اول.
    9. عبدالمطلب، محمد، البلاغه و الاسلوبیه، قاهره، الشرکه المصریه العالمیه للنشره، بی چا، 1998م.
    10. عزام، (1998م)، الاسلوبیه منهاجا طویلا، دمشق، وازره ثقافه، بی چا.
    11. عمید، حسن، (1389ش)، فرهنگ فارسی عمید، تهران: راه رشد، چاپ اول.
    12. قویمی، مهوش، (1383ش)، آواها و القا (رهیافتی به شعر اخوان ثالث)، تهران: هرمس، چاپ اول.
    13. معرفت، محمدهادی، (1390ش )، علوم قرآنی، قم: چاپ‌یاران، چاپ دوازدهم.
    14. ملاح، حسینعلی، (1363ش )، حافظ و موسیقی، تهران: هیرمند، بی چا.
    15. بابائیان، طیبه؛ اقبالی، مسعود، «بررسی همنوایی موسیقی جانبی سور حوامیم از منظر سبک‌شناسی آوایی»، مطالعات سبک‌شناسی قرآن کریم، پاییز و زمستان سال چهارم 1398، شماره 1 (سری 7).
    16. فلاح، ابراهیم؛ شفیع پور، سجاد، «کاربرد نشانه­های آوایی در نظام معنایی قرآن کریم (تحلیل موردی سوره مرسلات)»، پژوهش­های قرآنی در ادبیات: 1393، شماره 3، صص 41-64).