تحلیل شخصیت موسی (ع) و فرعون در قرآن کریم بر اساس نظریه رشد و تباهی اریک فروم

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، زبان و ادبیات عربی، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار، زبان و ادبیات عربی، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلو چستان، زاهدان، ایران

3 کارشناس ارشد، زبان و ادبیات عربی، ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22034/paq.2024.2015822.3782

چکیده

اریک فروم، روان­شناس آلمانی است که همانند اغلب روان­شناسان تعریفی سازمان­یافته و یکپارچه از انسان ارائه می‌دهد. به اعتقاد او شخصیت انسان تحت تاثیر نیروهای اجتماعی و فرهنگی که در محدوده‌ی فرهنگ بر او تأثیر می‌گذارد و نیروهای کلی که در طول تاریخ بر بشریت تأثیر گذاشته‌اند، قرار دارد؛ بنابراین، انسان میان دو نیروی خیر و شر که فروم از آنها به نام‌های رشد و تباهی یاد می‌کند، سرگردان است؛ دو نیرویی که در تعیین چگونگی شخصیت بشر دخیل هستند. قرآن کریم نیز به طور خاص به بیان سرگذشت انسانهایی که نیروی خیر بر آنها فائق آمده و یا آنهایی که نیروی شر بر اراده و اعمالشان مسلط گشته است، می‌پردازد تا آنها عبرتی برای دیگران باشند؛ از این رو، نگارندگان در این پژوهش به روشی توصیفی – تحلیلی و با استفاده از نظریه‌ی رشد و تباهی اریک فروم درصدد بررسی حالتهای رفتاری شخصیت حضرت موسی (ع) و فرعون برآمده‌اند تا به ویژگی‌های درونی و بیرونی که نشان دهنده‌ی مسیر تعالی در حضرت موسی (ع) یا تباهی در فرعون شده است، دست یابند. از یافته‌های تحقیق استنباط می‌شود که نشانه‌های رشد و تباهی در شخصیتهای مورد بحث، به صورت‌های متفاوتی تبلور یافته است. مؤلفه‌های رشد در شخصیت حضرت موسی (ع) در شوق به زندگی، استقلال از مادر مثالی و عشق به انسانها خلاصه می‌شود. حال آنکه از بین بیماری­های نظریه اریک فروم، مرده­گرایی، هم‌بودگی با مادر مثالی و خودشیفتگی وخیم در فرعون دیده می‌شود که به شکلهای مختلفی مانند خشونت نمایشی و خشونت انتقام جویانه در زندگی او بازتاب یافته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Analysis of the character of Moses (pbuh) and Pharaoh in the Holy Quran based on the theory of growth and decay of Eric Fromm

نویسندگان [English]

  • Ezzat Molla Ebrahimi 1
  • Mohammad Taghi Zand Vakili 2
  • Narjec Bigdeli 3
1 professor, Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Arabic Language and Literature, Sistan and Baluchestan University, Zahedan, Iran
3 M.D. Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Erich Fromm is a German psychologist who, like most psychologists, provides an organized and integrated definition of human. According to his belief, human personality is influenced by social and cultural forces that affect him within the scope of culture and the general forces that have affected humanity throughout history. Therefore, man is wandering between the two forces of good and evil, which Fromm refers to as growth and destruction; Two forces that are involved in determining the nature of human personality. The Holy Qur'an also specifically tells the history of people who have been overcome by the power of good and also those whose will and actions have been dominated by the power of evil, in order to serve as a mirror for the future generations. Therefore, the authors of this study, using Eric From's theory of growth and decay, tried to investigate the mental and behavioral states of the personality of Prophet Moses (pbuh) and Pharaoh, in order to find the internal and external characteristics that show the path of the exaltation of Prophet Moses (pbuh) and the destruction of Pharaoh. is, achieve It is inferred from the findings of the research that the signs of growth and deterioration in the personality of these people have crystallized in different ways. The components of growth in the personality of Prophet Moses (pbuh) are summed up in his passion for life, independence from his exemplary mother, and love for people. However, among the diseases of Eric Fromm's theory,

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: psychological critique
  • Eric Fromm
  • signs of growth
  • signs of destruction
  1. - قرآن کریم

    1. آرون، ریمون (13۹6)، مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمه باقر پرهام، چاپ 12، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
    2. آلپورت، گوردن دبلیو و ادوارد چونز (1371)، روان­شناسی اجتماعی از آغاز تا کنون، ترجمه محمد تقی منشی طوسی، مشهد، آستان قدس رضوی.
    3. پایدار، سهیلا (1395)، «بررسی روان‌شناسی شخصیّت در آثار بزرگ علوی بر اساس نظریه اریک فروم»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه ولیعصر (عج)، رفسنجان.
    4. برونوفسکى، جیکوب و بروس مازلیش (1379)، سنت روشنفکرى در غرب، ترجمه لیلا سازگار، تهران، آگاه.
    5. راغب اصفهانی (۱۳۷۴)، مفردات الفاظ القرآن الکریم، دمشق، دا‌ر‌ القلم.
    6. سادوک، بنیامین و ویرجینیا (1388)، خلاصه روانپزشکی، ترجمه نصرت‌الله پورافکاری، تهران، شهر آب.
    7. سیاسی، علی اکبر (١٣٧٤)، نظریه‌های شخصیت، تهران، دانشگاه تهران.
    8. شولتز، دوان‌پی و سیدنی‌الن (13۹2)، نظریه‌های شخصیت، ترجمة یحیی سید محمدی، چاپ 25، تهران، ویرایش.
    9. طباطبایى، محمد حسین (1363)، تفسیر المیزان،‏‏ قم، انتشارات اسلامى.
    10. طبری، محمد بن جریر (1375)، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، چاپ 5، تهران، اساطیر.
    11. طنطاوى، محمد (1997)، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم،‏ قاهره، ‏دار نهضة مصر للطباعة و النشر.
    12. فروم، اریک (1375)، دل آدمی، ترجمه گیتی خوشدل، چاپ 5، تهران، البرز.
    13. فروم، اریک (١٣٨٦)، سرشت راستین انسان، ترجمه فیروز جاوید، تهران، اختران.
    14. فروم، اریک (1370)، انسان برای خویشتن، ترجمه اکبر تبریزی، چ 8، تهران، انتشارات کتابخانه بهجت.
    15. فروم، اریک (١٣٩١)، گریز از آزادی، ترجمه عزت الله فولادوند، چاپ 15، تهران، مروارید.
    16. فیست، جس و گریگوری جی (1390)، نظریه‌های شخصیت، ترجمۀ یحیی سید محمدی. تهران، نشر روان.
    17. قرشی، علی اکبر (1378)، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه.
    18. کریمی، یوسف (1382)، روانشناسی شخصیّت، تهران، ویرایش.
    19. مصطفوی، حسن (۱۴۳۰)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت، دا‌ر الکتب العلمیه.
    20. مهران، محمد بیومی (1988)، دراسات تاریخیة من القرآن الکریم، بیروت، دار النهضة العربیه.
    21. هورنای، کارن (1366)، عصبانی‌های عصر ما، ترجمه ابراهیم خواجه‌نوری، چاپ 7، تهران، جام.
    22. یعقوبی، احمد ین اسحاق (1371)، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
    23. یوسفی، ناصر، (13۹2)، بازخوانی اریک فروم، تهران، مرکز.
    24. یونگ، کارل (1390)، انسان و سمبولهایش، ترجمه محمود سلطانیه، چاپ 3، تهران، به نشر.