بررسی تصویر«بهشت» و «جهنم» در سوره غاشیه با تکیه بر نظریات فلسفۀ زبان مطالعه موردی: نظریه ارجاعی و کاربردی معنا

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشجو دکتری گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

10.22034/paq.2024.711541

چکیده

 بحث معناداری گزاره­ها مهم­ترین موضوع در فلسفه زبان قرن بیستم است که با دو نظریه پربسامد روبه­رو شد؛ نظریه ارجاعی و کاربردی؛ نظریه ارجاعی کلیه گزاره­هایی را که غیرقابل ارجاع مستقیم به مدلول و غیرقابل آزمایش تجربی بودند را بدون معنا می­دانست؛ از سوی دیگر نظریه کاربردی با دو زیر شاخه؛ «معنا به مثابه کاربرد» و «بازی­های زبانی» کلیه گزاره­ها را طبق منطق خود بامعنا می­دانست. یکی از مهم­ترین گزاره­های قرآنی بحث تصویرسازی است که در این تصاویر، موضوع بهشت و جهنم از بسامد بالایی برخوردارند. پژوهش حاصل با روشی توصیفی تحلیلی سعی در بررسی معناداری گزاره­های تصویری در مورد بهشت و جهنم در سوره غاشیه دارد. پس از تحلیل، مشخص شد که طبق نظریه ارجاعی، تنها دو گزاره از گزاره­هایی بهشت و جهنم در سوره غاشیه بدون معنا هستند. همچنین مهم­ترین موضوعی که نتیجه این پژوهش است، آن بود که طرفداران نظریه ارجاعی گزاره­های دینی را بدون معنا می­دانند اما تصویری که بهشت و جهنم را در سوره غاشیه ترسیم می­کند  86 درصد بامعنا هستند؛ یعنی در صورت انکار گزاره­ دینی نیز، انکار بامعنا بودن این تصاویر و درنتیجه واقعیت آن‌ها غیرممکن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the image of "Heaven" and "Hell" in Surah Ghashieh based on the ideas of the philosophy of language Case study: referential and applied theory of meaning

نویسندگان [English]

  • Iasa Motaghizadeh 1
  • Korosh Frydounpour 2
1 Professor of Arabic Department, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Phd student of Arabic Department, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The discussion of the meaning of propositions is the most important issue in the philosophy of language of the 20th century, which faced two frequent theories; The referential and applied theory, the referential theory considered all propositions that were not directly referable to the signified and could not be experimentally tested to be meaningless; On the other hand, applied theory with two sub-branches; "Meaning as application" and "language games" considered all propositions meaningful according to their logic. One of the most important Qur'anic propositions is the topic of imagery, and in these images, the subject of heaven and hell has a high frequency. The resulting research tries to investigate the meaning of visual propositions about heaven and hell in Surah Ghashieh with a descriptive and analytical method. After the analysis, it was found that according to the referential theory, only two of the propositions, heaven and hell, are meaningless in Surah Ghashiyyah. Also, the most important issue that is the result of this research was that the followers of the referential theory consider religious propositions as meaningless, but the image that depicts hell and heaven in Surah Ghashiya is 86% meaningful, that is, if the proposition is denied. Religiously, it is impossible to deny the meaningfulness of these images and, as a result, their reality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Philosophy of language
  • referential and applied theory
  • imagery
  • heaven and hell
  • Surah Ghashieh
  1. - قرآن کریم

    1. اصفهانی، راغب (1398)، مفردات قرآن، ترجمه: محمد بندرریگی و دیگران، چ1، تهران: اسلامی.
    2. آتکینسون، جیمزآر (1400)، ویتگنشتاین متقدم و عرفان، ترجمه: رستم شامحمدی، چ1، تهران: نقدفرهنگ.
    3. آلستون، ویلیام (1399)، فلسفه زبان، ترجمه: عباسعلی رضایی، چ1، تهران: دانشگاه تهران.
    4. چپمن، شیوان (1400)، فلسفه برای زبان شناسان، ترجمه: حسین صافی پیرلوجه، چ1، تهران: گام نو.
    5. دباغ، سروش (1393)، سکوت و معنا، چ3، تهران: صراط.
    6. سیدقطب (1389)، تصویرسازی هنری در قرآن، ترجمه: زاهد ویسی، چ1، سنندج: آراس.
    7. سوامس، اسکات (1399)، فلسفه زبان، ترجمه: محمدحسین وقار، چ1، تهران: اطلاعات.
    8. شهیدی، شهاب (1396)، زبان دین واقع­گرایی یا ناواقع­گرایی، چ1، تهران: نقدفرهنگ.
    9. طباطبایی، محمدحسین (1363)، تفسیر المیزان، ج20، ترجمه:سیدمحمدباقر موسوی همدانی، تهران: بنیاد علمی علامه طباطبایی.
    10. طوسی، شیخ حسن (1442ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، ج11، چ2، قم مؤسسه نشر اسلامی.
    11. فهمی زیدان، محمود (1398)، درآمدی بر فلسفه زبان، ترجمه: شیرزاد گلشاهی کریم و فریده فاتحی علیزاد، چ1، تهران: امیدصبا.
    12. قریشی، علی اکبر (1396)، قاموس قرآن، چ14، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    13. کمالی، سیدمجید (1395)، لوگوس و حقیقت زبان نزد هایدگر، چ1، آبادان: پرسش.
    14. گرینلینگ، ای.سی (1394)، ویتگنشتاین، ترجمه: ابوالفضل حقیری، چ2، تهران: بصیرت.
    15. لایکن، ویلیام (1399)، فلسفه زبان مدخلی معاصر، ترجمه: مهدی اخوان و مهدی رزاقی، چ1، تهران: علمی و فرهنگی.
    16. لاند، نیک (1396)، زبان و تفکر، ترجمه: مجتبی پردل، چ2، مشهد: ترانه.
    17. لی، بری (1400)، بزرگ­ترین فیلسوفان زبان، ترجمه: محمد زندی، چ1، تهران: نویسه پارسی.
    18. محمدی، کاظم (1401)، فلسفه زبان و فهم، چ1، البرز: نجمه کبری.
    19. مصباح، مجتبی و عبدالله محمدی (1400)، معرفت­شناسی، چ13، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
    20. مطعنی، ابراهیم محمد (1388)، ویژگی های بلاغی بیان قرآنی، ترجمه: سید حسین سیدی، چ1، تهران: سخن.
    21. معرفت، محمدهادی (1396)، التمهید فی علوم القرآن، ج5، ترجمه: علی نصیری و حامد معرفت، چ1، قم: تمهید.
    22. موسوی کریمی، میرسعید (1400)، درآمدی بر فلسفه زبان و زبان دین، چ1، قم: دانشگاه مفید.
    23. ویتگنشتاین، لودویگ (1399)، رساله منطقی- فلسفی(تراکتاتوس)، ترجمه: امید مسعودی فر، چ1، تهران: تمدن علمی.
    24. ویتگنشتاین، لودویگ (1380)، پژوهش­های فلسفی، ترجمه: فریدون فاطمی، چ1، تهران: مرکز.
    25. ویتگنشتاین، لودویگ (1401)، کتاب آبی و قهوه­ای، ترجمه: ایرج قانونی، چ6، تهران: نی.
    26. یثربی، سیدیحیی (1399)، فلسفه چیست، چ5، تهران: امیرکبیر.