فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحلیل روایت شناختی سوره قصص بر مبنای نظریه رولان بارت

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
یاسین محمدی 1
محمد مهدی شاهمرادی فریدونی 2
حبیب الله حلیمی جلودار 3
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
3 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.22034/paq.2024.2026917.3835
چکیده
قرآن کریم علی­رغم اینکه یک کتاب هدایتگر و راهگشا در مسیر نیل به سعادت و نیکبختی انسان­ هاست، در سرتاسر آن، نوعی از روایت­ها و حکایات مختلف به چشم می خورد؛ در ذیل بیان یک نکته مهم اخلاقی، هشدار به بندگان، منع از اعمال ناشایست، دلگرمی دادن به پیامبر(ص) و مؤمنان و... گاهی به خلاصه­ ترین شکل ممکن و با کم ترین الفاظ، روایتی را عرضه می­ دارد تا از این طریق، مقصود خویش را به مخاطب القاء کند. با توجه به فراوانی بکارگیری روایت در آیات قرآن، شناخت اینگونه از کلام و ویژگی ­هایش در مسیر درک بهتر آیات و چرایی کاربرد آن ها به صورت متعدد و متفاوت، ضرورت خاصی پیدا می­کند. یکی از شیوه­ های نیل به چنین مرادی، بررسی و تحلیل روایت شناختی قرآن می ­باشد؛ تحلیل روایت­شناسی سورۀ قصص در دو سطح داستان و گفتمان بر مبنای نظریۀ ادبی «رولان بارت» و با تبیین جزئیاتِ آن که زاویۀ دید جدیدی در بین روش ­های تحلیل ادبی است که به کشف و بررسی لایه­ هایی از مفاهیم سورۀ قصص که شاید دور از کانون توجه مانده باشد کمک می ­کند. روایت شناسی داستان های سوره قصص مشخص نمود که اپیزود های حاشیه ای و کوتاه ترین نمایه ها و کاتالیزور ها نقش پررنگی در فهم غرض داستان و مفهوم آیه ایفا می‌کنند؛ همچنین روشن می سازد که شیوه خاص داستان سرایی قرآن، گاه با کم‌ترین الفاظ و کوتاه ترین متن، مخاطب را بصورت هدفمند به مقصد اصلی روایت که هدایت الهی است رهنمون می‌سازند.
کلیدواژه‌ها
تحلیل روایی
رولان بارت
سوره قصص
پیرفت
پیرنگ

موضوعات

عنوان مقاله English

A Narratological Analysis of Surah Al-Qasas Based on Roland Barthes' Theory

نویسندگان English

Yasin Mohammadi 1
Mohammad Mahdi Shahmoradi Fereidouni 2
Habibollah Halimi Jeloudar 3
1 MA Student, Department of Qur'anic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Qur'anic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Associate Professor, Department of Qur'anic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
چکیده English

The Holy Qurʾān, while being a guiding and illuminating book on the path to human happiness and felicity, contains various kinds of stories throughout its text. To convey a crucial ethical point, warn servants of God, deter them from wrongdoings, encourage the Prophet (SAW) and believers, and so on, this book sometimes presents a narrative in the most concise manner possible, using the fewest words. Given the extensive use of narratives in the Qurʾānic ayahs, understanding this type of speech and its characteristics is particularly vital in order to better comprehend the ayahs and the reasons behind their varied and multiple uses. One way to achieve this goal is to examine and analyze the Qurʾān from a narratological perspective. Based on the literary theory of Roland Barthes, the present study analyzes the narrative structure of Surah Al-Qasas on two levels of story and discourse, and by delving into the details of this theory, which offers a fresh perspective among literary analysis methods, it tries to discover and examine layers of concepts in Surah Al-Qasas that may have gone unnoticed. The narratology of the stories in Surah Al-Qasas revealed that marginal episodes and the shortest indices and catalysts play a significant role in comprehending the story's purpose and the meaning of a given ayah. It also demonstrated that the Qurʾān's unique storytelling style, sometimes using the fewest words and the shortest text, purposefully guides the audience towards the main goal of the narrative, which is the divine guidance.

کلیدواژه‌ها English

narrative analysis
Roland Barthes
Surah Al-Qasas
sequence
plot

  1. - قرآن کریم، (1393ش)؛ ترجمه حسین انصاریان؛ تهران: سازمان دارالقرآن الکریم - نشر تلاوت.

    1. آسابرگر، آرتور(1380ش)؛ روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره، ترجمه حمیدرضا لیراوی، تهران: انتشارات سروش.
    2. ارسطو (1343ش)؛ فن شعر، ترجمه عبدالحسین زرینکوب، تهران: بنگاه نشر چشمه و نشر کتاب، چ2.
    3. بارت، رولان (1401ش)؛ درآمدی به روایت شناسی، ترجمه هوشنگ راهنما، تهران: نشر هرمس.
    4. ترکمانی، حسینعلی- شکوری، مجتبی-مهیمنی، مازیار (1396ش)؛ «تحلیل روایت شناختی سوره نوح (ع) برمبنای نظریه رولان بارت و ژرار ژنت» ، نشریه پژوهش های ادبی- قرآنی، شماره 3 ، ص 91 – 116.
    5. تولان، مایکل جی (1383ش)؛ درآمدی نقادانه-زبان شناختی بر روایت، ترجمه ابوالفضل حری و زهره رهیده، تهران: نشر بنیاد سینمایی فارابی.
    6. خرمشاهی، بهاءالدین (1377ش)؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران: دوستان - ناهید.
    7. خضری پور، فاطمه (1401ش)؛ پایان نامه: تحلیل روایت شناختی داستان موسی(ع) براساس رویکرد رولان بارت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، دانشکده حقوق و الهیات
    8. رامیار، محمود (1387ش)؛ تاریخ قرآن، تهران: انتشارات امیرکبیر.
    9. ریما مکاریک، ایرنا (1384ش)؛ دانشنامه نظریه های ادبی معاصر، ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: انتشارات آگاه، چ1.
    10. ژنت، ژرار (1399ش)؛ گفتمان روایی: رساله ای در روشِ تحلیل، ترجمه مریم طیورپرواز، تهران: انتشارات مهراندیش.
    11. شمیسا، سیروس (1381ش)؛ نقد ادبی، تهران: انتشارات فردوس، چ3.
    12. صفوی، سلمان (1396ش)؛ سوره قصص، دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم: انتشارات سلمان آزاده.
    13. طباطبائی، سید محمدحسین (1390ق)؛ تفسیر المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
    14. عباسی، علی (1393ش)؛ روایت شناسی کاربردی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی(ره).
    15. فورستر، ادوارد (1369ش)؛ جنبه های رمان، ترجمه ابراهیم یونسی، تهران: انتشارات نگاه، چ 4.
    16. معموری، علی (1392ش)؛ تحلیل ساختار روایت در قرآن: بررسی توالی منطقی پیرفت ها، تهران: نشر نگاه معاصر.
    17. مکارم شیرازی، ناصر (1371ش)؛ تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
    18. مک کوئیلان، مارتین (1395ش)؛ گزیده مقالات روایت، ترجمه فتاح محمدی، تهران: انتشارات مینوی خرد.

    19. ملبوبی، محمدتقی (1376ش)؛ تحلیلی نو از قصص قرآن، تهران: انتشارات امیرکبیر.