فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

بررسی و نقد بلاغی اسلوب های وصل و فصل با تکیه بر دیدگاه الفناری مطالعه موردی سوره ابراهیم

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات،دانشگاه اراک،اراک، ایران
2 دانشیار ،گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشکده ادبیات ،دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اراک، اراک، ایران
4 استادیار ،گروه زبان و ادبیات عربی ، دانشکده ادبیات ،دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
فصل و وصل یکی از مباحث بنیادین و کلیدی دانش بلاغی قلمداد می­شود که از دیرباز زبان­شناسان و مفسران قرآنی بدان پرداختند. اهمیت و ارزش این امر هم از آنجایی ناشی می­شود که موضوع فصل و وصل چون رشته­ی تسبیحی را می­ماند که دانه­های معنایی متن را در کنار هم قرار داده و از گسیختگی و پراکندگی­ آنها جلوگیری می­کند و بدین شیوه شالوده­ی انسجام و پیوستگی متن را قوام و استحکام می­بخشد. کنکاش و پژوهش در این زمینه این امکان را برای خواننده فراهم می­کند که وی نگاهی جامع و کامل به فضا و افق­های معنایی متن و ماتن آن داشته باشد. محمد شمش­الدین الفناری نیز از جمله مفسران قرآنی است که در باره­ی فصل و وصل اظهار نظر کرده است. ایشان در این حوزه برخی از قواعد و اصول را مورد نقد و ارزیابی قرارداده و بر خلاف جمهور، این موارد را اصل و قاعده ندانسته، بلکه به عنوان استثناء پذیرفته است. همچنین الفناری بر خلاف دانشمندان بلاغی، موضوع فصل و وصل را تنها در جمله محرز می­داند. در جستار پیش­رو، نگارندگان با روش توصیفی ـ تحلیلی موضوع فصل و وصل را در سوره ابراهیم از منظر الفناری مورد بحث و بررسی قرار داده­اند. نتایج بحث حاکی از آن است که بلاغت فصل و وصل از دیدگاه الفناری مبتنی بر دو اصل است: نخست جامع مشترک معنایی میان دو جمله و دوم سازگاری و هماهنگی در خبری یا طلبی بودن آن دو. نیز توجه به کل ساختار متن و بافت،  بدین معنا که جملات بدون اینکه با حرف عطف به یکدیگر متصل شوند، از نظر بافت معنایی با یکدیگر انسجام و اتحاد دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Case Study of Rhetorical Techniques of Separation and Connection in Surah Ibrahim based on al-Fanari's Perspective

نویسندگان English

Razieh Motahari 1
Seyyed Abolfazl Sajjadi 2
Ebrahim Anari Bozchalouic 3
Mohammad Jorfi 4
1 PhD Candidate, Department of Arabic Language and Literature, Arak University, Arak, Iran
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Arak University, Iran
3 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Arak University, Arak, Iran
4 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

Separation and connection, as one of the fundamental and important topics of rhetorical knowledge has for a long time been discussed by linguists and Qurʾānic exegetes. This significance arises from the fact that separation and connection act as a string of rosary that binds the text's semantic beads together, keeping them from splitting and dispersing, and strengthening the basis for the text's coherence and continuity. Research in this field provides readers with a thorough view on the text and author's space and semantic horizons. Mohammad Shamsh al-Din al-Fanari is among the Qurʾānic exegetes who have discussed separation and connection. He holds that some rules should be treated as exceptions in this regard. Additionally, in contrast to rhetorical researchers, he considers separation and connection definite only at sentence level. The current article concerns examining ad analyzing separation and connection in Surah Ibrahim from the perspective of Al-Fanari. The results indicate that the rhetoric of separation and connection is based on two principles from Al-Fanari's point of view: firstly, the common meaning between the two sentences and secondly, compatibility and harmony of the two sentences in terms of being indicative or imperative. Furthermore, it is important to pay attention to the whole structure of the text and context, which means that if the sentences, without being connected to each other using coordinators, are coherent and united with each other as regards the semantic context. 

کلیدواژه‌ها English

Qurʾān
Surah Ibrahim
rhetoric
separation and connection
al-Fanari
  1. - قرآن کریم

    1. آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415ه.ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، محقق، عبدالبارى عطیه، على‏، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
    2. ابن انباری، عبدالرحمان بن محمد، (1363ه.ش)، البیان فى غریب اعراب القرآن‏، قم، موسسة دار الهجرة.
    3. ابن عاشور، محمد طاهر، (1420ه.ق)، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی‏.
    4. ابو زید، نصر حامد، (1380 ه.ش)، ترجمه­ی مرتضی کریمی نیا، معنای متن، تهران، طرح نو، چاپ پنجم.
    5. آیتی، عبدالحمید، (1374 ه.ش)، ترجمه قرآن، تهران، انتشارات سروش، چاپ چهارم.
    6. بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1418 ه.ق)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، إعداد، مرعشلى، محمد عبدالرحمن‏، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    7. التفتازانی، سعد الدین، (1971 م)، تحقیق، خلیل ابراهیم خلیل، مختصر المعانی فی البلاغة، بیروت، دار الکتب العلمیة.
    8. الجرجانی، عبدالقاهر، (1976 م)، تعلیق وشرح، محمد عبدالمنعم خفاجی، دلائل الإعجاز، قاهرة، مکتبة القاهرة.
    9. چلپی ، حسن بن محمد ، ( 953 ق) ، حاشیه مطول ]نسخه خطی[ ، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
    10. ــــــــــــــــــــــــــــــــ ، (1430 ه.ق)، درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم‏، مصحح، شکور محمد ادیب، محقق، فرحات طلعت صالح، اردن، دارالفکر.
    11. حقى برسوى، اسماعیل بن مصطفى‏، (1137 ه.ق)، تفسیر روح البیان، بیروت، دارالفکر.
    12. رضا نژاد، غلامحسین، ( 1367 ه.ش)، اصول علم بلاغت در زبان فارسی، تهران، انتشارات الزهراء.
    13. زمخشری، محمود بن عمر، (1407 ه.ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، مصحح، حسین احمد، مصطفى‏، بیروت، دار الکتاب العربی‏. الطبعة الثالثة.
    14. السامرّائی، فاضل صالح، (1998 م)، بلاغۀ الکلمۀ فی التعبیر القرآنی، اردن، دارعمار.
    15. طاش کبری زاده، احمد بن مصطفی، (بی‌تا)، الشقائق النعمانیة فی علماء الدولة العثمانیة، ترکیه.
    16. طباطبایی، محمد حسین، (1390 ه.ق)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، الطبعة الثانیة.
    17. طبرسی، فضل بن حسن، (1372 ه.ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، مصحح، یزدى طباطبایى، فضل‏الله‏ و رسولی هاشم، تهران، انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم.
    18. طوسی، محمد بن حسن، (بی‌تا)، التبیان فی تفسیر القرآن‏، مصحح، عاملی محمد بن حسن، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
    19. عبید دراز، صباح، (1986 م)، أسرار الفصل والوصل فی البلاغة القرانیة، قاهرة، مطبعة الأمانة.
    20. عکبری، عبدالله بن حسین، (1419 ه.ق)، التبیان فی إعراب القرآن‏، ریاض، بیت الأفکار الدولیة.
    21. فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ه.ق)، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، الطبعة الثالثة.
    22. الفراء، أبو زکریا یحیی بن زیاد، (1403 ه.ق)، معانی القرآن، بیروت، عالم الکتب، الطبعة الثالثة.
    23. قرطبی، محمد بن احمد، (1363 ه.ش)، الجامع لأحکام القرآن‏، تهران، ناصر خسرو.
    24. مجتبوی، جلال الدین، (1371 ه.ش)، ترجمه القرآن الحکیم، تهران، نشر حکمت.
    25. یزدان پناه، سید یدالله، (1392 ه.ش)، بررسی اصول و مبانی تأویل عرفانی از منظر روایات، تهران، مجله انوار معرفت، شماره پنجم.