فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحلیل انتقادی گفتمان‌مدار براساس الگوی ون لیوون "داستان حضرت موسی در سوره طه به عنوان نمونه"

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
عزت ملاابراهیمی 1
قاسم عزیزی مراد 2
کریم طرفی سلمانی 3
زهرا فرخی 3
1 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشجو، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/paq.2024.2021085.3810
چکیده
الگوی جامعه‌شناختی‌معنایی ون لیوون از جمله رویکردها و شاخه‌های جدید تحلیل گفتمان انتقادی می‌باشد که با شناسایی لایه‌های پنهان متن و واکاوی کنشگران اجتماعی آن، منتقد را قادر به کشف لایه‌های زیرین گفتمان موجود می‌کند. در همین راستا داستان حضرت موسی(ع) پربسامدترین داستان در قرآن کریم می‌باشد که از جهت دارابودن نظام گفتمانی، تحلیل شخصیت‌های اجتماعی و مولفه‌های گفتمان‌مدار این داستان موجب درک بهتر از متن و کشف ایدئولوژی پنهان در آن می‌شود. نگارندگان در جستار حاضر درصدد هستند به روش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای الگوی ون لیوون مولفه‌های گفتمان‌مدار داستان حضرت موسی در سوره طه را مورد واکاوی قرار دهند تا بازنمایی کنشگران اجتماعی آن شناسایی شود. لذا مهم ترین پرسش‌های که پژوهش پیشرو در پی آن است که کدام یک از مؤلفه‌های گفتمان‌ مدار روایت حضرت موسی(ع) در سوره طه براساس الگوی ون لیوون بیشترین بسامد را داشته و دلیل این موضوع چیست؟ نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که الگوی گفتمان‌مدار ون لیوون در تحلیل نظام گفتمانی روایت حضرت موسی(ع) در این سوره کارایی دارد. همچنین مؤلفه‌های اظهار با 637 مورد بسامد بالاتری نسبت به مؤلفه‌های حذف که با 137 منعکس گردیده، داشته است، این موضوع در راستای هدف داستان می‌باشد و بدان معناست که نویسنده قصد دارد با ارائه کارگزاران فعال اجتماعی از پوشیده‌گویی بپرهیزد تا عبرت‌گیری برای مخاطب سهل و روشن گردد.
کلیدواژه‌ها
حضرت موسی(ع)
سوره طه
تحلیل گفتمان‌مدار
الگوی ون لیوون
حذف
اظهار

موضوعات

عنوان مقاله English

A Critical Discourse Analysis of the Story of Prophet Musa (AS) in Surah Taha Using Van Leeuwen's Model

نویسندگان English

Ezzat Molla Ebrahimi 1
Ghasem Azizi Morad 2
Karim Torfi Salmani 3
Zahra Farrokhi 3
1 Professor, Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
2 bAssistant Professor, Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
3 MA Student, Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Van Leeuwen's semantic sociological model is one of the new approaches to and branches of critical discourse analysis, allowing critics to uncover the underlying layers of existing discourse by identifying the text's hidden layers and evaluating its social players.  The most often told story in the Holy Qur'ān is that of the Prophet Musa (AS), which because of its discourse system, the social character analysis, and discourse-oriented elements, one can better understand the text and uncover its hidden ideology. Using Van Leeuwen's model, the authors of this descriptive-analytical article thus attempted to analyze the discourse-oriented elements of the account of Prophet Musa (AS) in Surah Taha in order to determine how its social actors are represented. Thus, the most important question that the present research aims to answer concerns identifying the most frequent discourse elements of the account of Prophet Musa in Surah Taha according to Van Leeuwen's model, and the reason for this. The results show that van Leeuwen's discourse model is useful in evaluating the discourse system of Prophet Musa's (AS) story in this surah. Additionally, the frequency of the inclusion components (637 cases) is higher than those of the exclusion components (137 cases). This is consistent with the story's objective and indicates that the author plans to avoid hiding anything by showcasing proactive social agents so that the audience can easily and clearly learn the lesson.

کلیدواژه‌ها English

Prophet Musa (AS)
Surah Taha
discourse analysis
van Leeuwen's model
exclusion
inclusion

  1. - قرآن کریم

    1. ابن عاشور، صلیحة (2011م)، «الخطاب القرآنی والمناهج الحدیثة فی تحلیله-دراسة نقدیة-»، مجلة الأثر، السنة10، العدد11، صص222-245.
    2. آقاگل زاده، فردوس(1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ1، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
    3. آقاگل‌زاده، فردوس (1392)، فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی، چاپ2، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
    4. آقاگل‌زاده، فردوس و خیرآبادی، رضا و گلفام، ارسلان (1392ش)، «مطالعه تطبیقی شیوه بازنمایی کنشگران ایرانی و غربی در پرونده هسته‌ای ایران در رسانه‌های بین‌المللی (الگوی 2008ون لیوون)»، نشریه جستارهای زبانی، دوره4، شماره1 (13)، صص1-20.
    5. بکار، سعید (2021م)، «التحلیل النقدی للخطاب: مفهومه ومقارباته»، مجله الخطاب، جلد16، العدد2، صص443-476.
    6. جنیدی جعفری، محمود؛ خاقانی، طوبی (1394)، «بررسی بازنمایی کنش‌های اجتماعی در مجموعه داستان زن زیادی از جلال آل احمد بر اساس الگوی ون لیوون(2008)»، مجله زبان‌شناخت پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی، سال6، شماره2، صص 77-97.
    7. حاجی زاده، مهین؛پرشور،سولماز(1399)، «تحلیل رمان«وطن من زجاج» یاسمینه صالح بر اساس رویکرد گفتمان انتقادی ون لیوون»، پژوهشنامه نقد ادبی، شماره20، صص53-75.
    8. حری، ابوالفضل (1391ش)، «گفتمان قرآن: بررسی زبان‌شناختی پیوند متن و بافت قرآن، اثری از خلود العموش»، تهران، کتاب ماه دین، سال1، شماره175، صص3-8.
    9. الخالدی، صلاح عبدالفتاح (1998م)، القصص القرآنی عرض وقائع و تحلیل أحداث، جلد2، الطبعه1، بیروت، دار القلم.
    10. رزمجو، سید آیت الله ؛ حیدری تبریزی، حسین (1384)، «شیوه‌های تصویرسازی کارگزار اجتماعی در گفتمان فارسی: تحلیل توجیهی گفتمان با عنایت به مولفه‌های جامعه شناختی-معنایی»، نشریه زبان و ادب فارسی، شماره195، صص1-34.
    11. الریامی، علی بن حمد (2019م)، «تحلیل الخطاب المفهوم والمنهج»، مجله کلیه الدراسات الاسلامیه والعربیه للبنات بالزقازیق، جلد9، العدد2، صص1405-1432.
    12. زاید، أحمد (2007م)، صور من الخطاب الدینی المعاصر، الطبعه1، القاهره، دارالعین للنشر والتوزیع.
    13. سادات مقداری، صدیقه و جهانگیری، شکوفه (1394)، «تحلیل گفتمان انتقادی شعر دفاع مقدس برای کودکان از منظر رهیافت ون لیوون»، دانشگاه علامه طباطبایی، مجله متن پژوهشی ادبی، سال 19، شماره65، صص121-160.
    14. سرایی، حسن؛ فتحی، سروش؛ زارع، زهرا (1387)، «روش کیفی در مطالعات»، پژوهش نامه علوم اجتماعی، سال2، شماره3، صص83-105.
    15. سعیدنیا، نرجس، اسدی، مسعود و اندی، سید تقی (1393ش)، «بازنمایی زن در رمان‌های سووشون و سنگ صبور از منظر تحلیل گفتمان انتقادی»، مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبایی، شماره331، صص687-704.
    16. شهبازی، اصغر و احمدیان، حمید و شاملی، نصرالله (1394)، «کارکرد بلاغی «حذف» و اثر آن در ترجمه قرآن کریم»، پژوهش‌های زبان شناختی قرآن، سال 4، شماره1، صص61-76.
    17. شهری، عبد الهادی (2004)، استراتیجیات الخطاب مقاربة لغویة تداولیة، الطبعه1، بیروت، دارالکتب الجدیده المتحده.
    18. صاحبی، سیامک و فالحی، محمدهادی و توکلی، نسترن (1389)، «بررسی و نقد روایی گلستان بر اساس نظریه تحلیل انتقادی گفتمان»، فصلنامه پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، شماره16، صص109-133.
    19. عبدالباقی، محمد فواد (1994م)، المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم، الطبعه4، بیروت، دارالفکر.
    20. عوض، إبراهیم (1993م)، سوره طه دراسه لغویه اسلوبیه مقارنه، الطائف، دارالنهضة العربیه.
    21. فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه: فاطمه شایسته پیران و دیگران، چاپ1، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
    22. فلاح، ابراهیم، شفیع‌پور، سجاد (1399ش)، «واکاوی تطبیقی بافتارهای گفتمان‌مدار روایت حضرت نوح در دو سوره هود و نوح بر محور الگوی ون لیوون»، مجله علمی مطالعات زبانی و بلاغی، سال11، دوره11، شماره22، صص297-322.
    23. قاسم اصل، زینب و نیازی، شهریار (1399ش)، «تحلیل گفتمان انتقادی بازنمایی ایران در روزنامه الشرق الأوسط باتکیه‌بر الگوی ون لیوون»، مجله ادب عربی، سال12، شماره2، صص23-42.
    24. ملا ابراهیمی، عزت و آبیاری قمصری، محیا (1395)، «تحلیل گفتمان انتقادی شعری زینب حبش»، زن در فرهنگ و هنر، سال 8، شماره2، صص265-280.
    25. یارمحمدی، لطف‌الله (1389ش)، ارتباطات از منظر گفتمان‌شناسی انتقادی، تهران، هرمس.
    26. یزدان، هدی و مظفری، سودابه و اسودی، علی (1399ش)، «تحلیل ساخت‌های گفتمان‌مدار در سوره مریم (بر اساس الگوی ون لیوون)»، دوفصلنامه مطالعات سبک‌شناسی قرآن کریم، سال دوم، دوره3، شماره2، پیاپی4، صص178-190.
    27. یورغنسن، ماریان و لویز فیلیبس (2019م)، تحلیل الخطاب: النظریه والمنهج، ترجمه: شوقی بوعنانی، الطبعه1، المنامه، هیئه البحرین للثقافه والآثار.
    28. یوسف آبادی، عبدالباسط عرب و عبدالله‌زاده، فواد و افضلی، فرشته (1397ش)، «گفتمان کاوی زبانی سوره الجن: بررسی آماری»، پژوهش‌نامه معارف قرآنی، سال9، دوره9، شماره33، صص139-162.
    29. یوسف‌آبادی، عبدالباسط عرب و برآبادی، الیاس و میرزاده، طاهره (1396ش)، «بررسی ساخت‌های گفتمان‌مدار سوره قصص بر اساس الگوی ون لیوون»، فصلنامه پژوهش‌های ادبی- قرآنی، سال5، دوره5، شماره3، صص41-62.
    30. Leeuwen, Theo Van, (2008). Discourse and Practice, New Tools for Critical Discourse Analysis, Oxford University Press.