فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

واکاوی طرحواره‌های تصویری سوره نساء برمبنای نظریه زبان‌شناختی مارک جانسون

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
سیده سکینه حسینی 1
اسماعیل اسلامی 2
مسعود باوان‌پوری 3
1 دکترای زبان و ادبیات عربی، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران
2 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، واحد جیرفت، دانشگاه آزاد اسلامی، جیرفت، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیّات عربی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.22034/paq.2024.2027678.3841
چکیده
طرحواره‌ی تصویری از نظریات مطرح در پژوهش‌های زبان‎شناسی شناختی است که برای نخستین بار توسط جانسون مطرح شد. دیدگاه اصلی در این نظریه این است که به دلیل فعالیت، حرکت و حضور فیزیکی انسان در جهان بیرون، از طریق بدن و محیط زندگی خود تجربه‌هایی کسب می‌کنیم که ما را در سازماندهی افکارمان در حوزه‌های انتزاعی یاری می‌رساند. زبان قرآن حاوی مضامین و پیام‌های ارزشمندی است که  برخی از آن‌ها با طرحواره‌های تصویری ساماندهی می‌شوند و مخاطب می‌تواند با تصویرسازی آیات به درک عمیق‌تری از مفاهیم انتزاعی و نامحسوس دست یابد. لذا پژوهش حاضر بر آن است تا به بررسی سه گروه طرحواره‌های تصویری جانسون مانند طرحواره حجمی، قدرتی و حرکتی در سوره نساء بپردازد و همین طور پربسامدترین طرحواره و مفاهیم انتزاعی آن‌ها را با توجه به کارکرد هریک از آن‌ها در مطالعه تفسیری قرآن با روش توصیفی تحلیلی بررسی نماید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که طرحواره‌های حجمی بر مفاهیمی چون بهشت، تردید و گمان دلالت دارند و طرحواره‌های قدرتی بیشتر بر مفاهیمی مانند کفر، عدم ایمان و دوری از گناهان دلالت دارند و طرحواره‌های حرکتی بر مفاهیمی چون سعادتمندی، عزت و مقام، احترام و نزول وحی و قرآن دلالت دارند و این نوع طرحواره از بالاترین بسامد برخوردار است.
کلیدواژه‌ها
زبان‌شناسی شناختی
مارک جانسون
طرحواره‌های تصویری
قرآن کریم
سوره نساء

موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing Image Schemas of Surah An-Nisa based on Mark Johnson's Linguistic Theory

نویسندگان English

Seyedeh Sakineh Hosseini 1
Esmaeil Eslami 2
Masoud Bhavanpouri 3
1 PhD in Arabic Language and Literature, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Jiroft Branch, Islamic Azad University, Jiroft, Iran
3 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

One of the theories in cognitive linguistics research, which was first proposed by Mark Johnson, is image schemas. The main point in this theory is that due to human activity, movement and physical presence in the outside world, we gain experiences through our body and living environment that help us organize our thoughts in abstract fields. The language of the Qur'ān contains valuable themes and messages, some of which are organized by means of image schemas, and the audience can achieve a deeper understanding of abstract and intangible concepts by visualizing the ayahs. Therefore, the present descriptive-analytical research aims to investigate Johnson's image schemas, that is, containment schema, force schema and path schema in Surah An-Nisa and to identify the most frequent schema and their abstract concepts according to the function of each of them in the interpretative study of the Qur'ān. The findings of the research show that containment schemas indicate concepts such as heaven, doubt and suspicion, while force schemas show concepts like disbelief, atheism, and avoiding sins, and path schemas, with the highest frequency, signal concepts such as happiness, dignity and status, respect and descending of revelation and the Qur'ān.

کلیدواژه‌ها English

cognitive linguistics
Mark Johnson
image schemas
the Holy Qur'ān
Surah An-Nisa

  1. - قرآن کریم

    1. بارسلونا، آنتونیو (1390ش)، استعاره و مجاز با رویکردی شناختی. فرزان سجودی؛ لیلا صادقی؛ تینا امراللهی، مترجم تهران: نقش جهان.
    2. پور ابراهیم، شیرین (1396ش)، انسان انگاری مفاهیم مجرد در زبان قرآن از دیدگاه شناختی. فصلنامه پژوهش­های زبان شناختی قرآن، سال 6، شماره اول، 177-188.
    3. توکل نیا، مریم؛ و حسومی، ولی الله (1395ش)، بررسی طرحواره­های تصویری حرف "فی" در قرآن با تکیه بر نظریه جانسون در معنا شناسی شناختی، دو فصلنامه تفسیر پژوهی، سال سوم، شماره 5، 46-80.
    4. جانسون، مارک (1398ش)، بدن در ذهن: مبنای جسمانی معنا، تخیل و استدلال، جهانشاه میرزابیگی، مترجم، تهران: آگاه.
    5. حجازی، سیده شیرین؛ و بهار زاده، پروین؛ و افراشی، ازیتا (1397ش)، تحلیل شناختی استعاره­های مفهومی حرکت در قرآن کریم. فصلنامه مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال دوم، شماره 3، 1-21.
    6. ذوالفقاری، اختر؛ و عباسی، نسرین (1394ش)، استعاره مفهومی و طرحواره­های تصویری در اشعار ابن خفاجه»، فصلنامه پژوهش­های ادبی و بلاغی، سال سوم، شماره 3، 105-120.
    7. راسخ مهند، محمد (1393ش)، درآمدی بر زبان­شناسی شناختی، نظریه­ها و مفاهیم، چاپ چهارم. تهران: سمت.
    8. صفوی، کوروش (1395ش)، درآمدی بر معنی شناسی، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
    9. لیکاف، جورج؛ و جانسون، مارک (1394ش)، فلسفه جسمانی: ذهن جسمانی و چالش آن با اندیشه غرب، جهانشاه میرزابیگی، مترجم تهران: آگاه.
    10. johnson, mark (2005) the philosophical significance of image schemas. From preceptionto.
    11. Evans, Vyvyan, Green, Melanie, (2006), Cognitive linguistics an introduction, Edinburgh: Edinburgh University Press Ltd.