فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحلیل استدلال بلاغی در سوره های مدنی قرآن کریم براساس نظریه استدلالی شاییم پرلمان

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
علی باقر طاهری نیا 1
معصومه تقی زاده 2
علی بدری 3
علی احمد ناصح 4
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
4 استاد علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/paq.2024.2038665.3894
چکیده
تأثیر گذاشتن بر دیگری و اقناع در گفت وگوهای انسانی یک عنصر فعال و مشهود است از این رو استدلال کردن یکی از وجوه تمایز این گفت و گو‌ها می‌باشد. "شاییم پرلمان" یکی از کسانی است که در قرن بیستم به پیروی از ارسطو به بحث خطابه،بلاغت وجایگاه استدلال پرداخته است.می‌توانیم متن قرآن کریم را گفتمانی استدلالی قلمداد کنیم که در پی پاسخ گویی به گفتمان‌هایی با محوریت عقائدی همچون مرگ،جهان آخرت، معادجسمانی و... است. شاییم پرلمان یکی از کسانی است که در قرن بیستم به پیروی از ارسطو به بحث خطابه،بلاغت و جایگاه استدلال پرداخته است.بلاغت نقش بسزایی در ساختار گفتمان‌ها ایفا می کند زیرا با کاربرد زبان و اسالیبی که مرتبط با موقعیت و شرایط ایجاد جمله هستند پیوند می خورد. در تصور استدلالی، بلاغت ارتباط تنگاتنگی با اقناع دارد و این عقیده بسیاری از علمای بلاغت عربی است که آن را محصور در جنبه های زیباشناسانه و تزیینی سخن ندانسته بلکه یک حادثه وابسته به موقعیت می دانند که در پی پربار بودن هر چه بیشتر وجه استدلالی سخن است. اهمیت ابزار بلاغت در گفتمان استدلالی در زیبایی هایی است که بلاغت برای سخن می آفریند که می تواند روان مخاطب را تحریک نماید. در این جستار با روش توصیفی-تحلیلی و طبق نظریۀ استدلال شاییم پرلمان به تحلیل سازه‌های بلاغی در سوره‌های مدنی قرآن کریم پرداخته‌ایم.نتایج نتایج پژوهش نشان می دهد که سازه‌های بلاغی مانند تشبیه،استعاره،مجاز و کنایه در مؤثر تر واقع شدن در ذهن مخاطب و رساندن مخاطب به درجه اقناع موفق عمل کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها
استدلال بلاغی
سور مکی
شاییم برلمان

موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of Rhetorical Reasoning in Madani Surahs of the Holy Qur'ān based on the Reasoning Theory of Chaïm Perelman

نویسندگان English

Ali Baqer Taherinia 1
Masoumeh Taghizadeh 2
Ali Badri 3
Ali Ahmad Naseh 4
1 Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD Student, Department of Arabic language and literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Graduated Ph.D., Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, Qom University, Qom, Iran
4 Professor, Department of Qur'ān and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

Influencing others and persuasion is an active and obvious element in human conversations. Therefore, reasoning is one of the distinguishing aspects of these conversations. Chaïm Perelman is one of those who, in the 20th century, following Aristotle, discussed oratory, rhetoric and the place of reasoning. We can consider Qur'ānic text as reasoning discourse that seeks to provide answers to discourses centering on beliefs such as death, the hereafter, bodily resurrection, etc. Rhetoric plays a significant role in the structure of discourses because it is linked with the use of language and styles that are related to the situation and conditions of sentence creation. In the argumentative concept, rhetoric is closely related to persuasion, and this is the opinion of many scholars of Arabic rhetoric, who do not consider it confined to the aesthetic and decorative aspects of speech, but consider it a situation-related event, which attempts to make the argumentative aspect of speech as fruitful as possible. Is. The importance of rhetorical devices in argumentative discourse is in the beauty that rhetoric creates for speech, which can stimulate the psyche of the audience. In this descriptive-analytical research, we have analyzed the rhetorical structures in the Madani surahs of the Holy Qur'ān using Chaïm Perelman's reasoning theory. The results of the research show that rhetorical constructs such as simile, metaphor, metonymy, and irony have succeeded in being effective in the minds of the audience and in leading them to the level of persuasion.

کلیدواژه‌ها English

rhetorical argument
Madani surahs of the Qur'ān
Chaïm Perelman

  1. 1.ابن عاشور،محمد طاهر،(1420)، التحریر و التنویر،بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.

    2.ابن قتیبه، أبوعبدلله بن مسلم، (1981)، تأویل مشکل القرآن،تحقیق: السید أحمد صقر،ط3: المدینه المنوره.

    3.أبوحمدة، محمد علی ، (1983)، من أسالیب البیان فی القرآن الکریم ،ط 2،مکتبة الرسالة، عمان.

    4.بنوهاشم،حسین،(2014)، نظریة الحجاج عند شاییم بیرلمان، بیروت:دار الکتب الجدید المتحدة.

    5.الحیانی،أحمد فتحی رمضان، ( 2014) ،الکنایه فی القرآن الکریم موضوعاتها و دلالاتها البلاغیه ، دار الغیداء للنشر و التوزیع، الاردن.

    6.الجرجانی، عبدالقاهر،( 2005)، دلائل الاعجاز، ط5، تحقیق: محمد التونجی، بیروت ، دار الکتاب العربی.

    1. دانشفر،عبدالفتاح، جمال أحمد بشیر آبادی،(2022)، الاستعارة فی القرآن الکریم، مجلة الرسالة، ص63-86، العدد 6.

    8.سید قطب،محمد،(1425)،فی ظلال القرآن، ج 3، لبنان: دار الشروق.

    9.شاییم پرلمان،(2020)، الامبراطوریة الخطابیة صناعة الخطابة و الحجاج، ترجمة حسین بنوهاشم، بیروت: دار الکتب الجدید المتحدة.

    10.الشوکانی، محمد،( 1414)،  فتح القدیر،دمشق:  دار ابن کثیر.

    11.صولة، عبدالله،(2011)، فی نظریة الحجاج: دراسات و تطبیقات، ط1، تونس،دار الجنوب للنشر و التوزیع.

    12.صمود، حمادی،(بی تا)، أهم نظریات الحجاج فی التقالید الغربیة من أرسطو الی الیوم، ،تونس،کلیة الآداب.

    13.طباطبایی،محمد حسین، (1421)، مختصر المیزان فی تفسیر القرآن، ناشر اسوه،تهران.

    14.طبری، محمد بن جریر،( 1412 )، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 4،دار المعرفة، لبنان.

    15.طنطاوی،محمد سید،(1997)، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم،قاهرة: نهضة مصر.

    16.عبدالسلام ،عزالدین عبد العزیز،(1991)، مجاز القرآن، تحقیق: مصطفی محمد حسین الذهبی،لندن: منشورات الفرقان لتراث الاسلامی.

    17.عبد المجید، جمیل،(2000)، البلاغة و الاتصال،القاهرة: دار غریب.

    18.العجالین،سلامة جمعة عطا، (2004)، التشبیه فی القرآن الکریم دراسة أسلوبیة،جامعة مؤتة.الاردن.

    19.العزاوی،ابوبکر،(2010)،الخطاب و الحجاج،بیروت: مؤسسة الرحاب الحدیثة.

    20.العشراوی، عبدالجلیل،(2012)، الحجاج فی البلاغة النبویة، ط 1، الأردن، عالم الکتب الحدیث.

    21.العمری،محمد،(2012)، البلاغة الجدیدة بین التخییل و التداول،الدار البیضاء، المغرب.

    22.قرائتی،محسن،( 1388)، تفسیر نور، چاپ اول، ایران، تهران، ناشر مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.

    23.القیروانی، ابوعلی الحسن بن رشیق،(1963)، العمدة فی محاسن الشعر و آدابه و نقده، ط3، تحقیق: محمد محی الدین عبد المجید، مصر مکتبة السعادة.

    24.کرشو، زهر،(2020)،تقانة التحلیل الحجاجی للخطاب، الوادی، الجزائر: مطبعة الرمال.

    25.لاشین،عبدالفتاح،(1998)، البیان فی ضوء أسالیب القرآن، ، القاهرة: دار الفکر العربی.

    26.المحاقری،ایمان محمد أحمد،(2000)، تقنیات الحجاج البلاغیة فی خطاب الصحافة الیمنیة، مقاربة تداولیة، صحیفة الثورة أنموذجا،،المجلة الافریقیة للدراسات المتقدمة فی العلوم الانسانیة و الاجتماعیة،ص:34-12.

    27.محمد، طروس،(2005)،النظریه الحجاجیة من خلال الدراسات البلاغیه و المنطقیه و اللسانیه،قطر: دارالثقافة.

    28.الهاشمی، أحمد،(1389)،جواهر البلاغة، ،ترجمه، حسن عرفان، ج دوم،ط10،قم،نشر بلاغت.