فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

حوزه معنایی توصیفی اجر در قرآن کریم با تأکید بر رابطه هم‌نشینی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
فاطمه بختیاری 1
بتول مشکین فام 2
1 دکتری، زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء«س»، تهران، ایران
2 دانشیار، گروه عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء«س»، تهران، ایران
10.22034/paq.2024.2033390.3869
چکیده
امروزه حوزه‌های‌معنایی مورد ‌اقبال قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. هرحوزه دربردارنده یک واژه کانونی‌ست که الفاظی دیگر تحت عنوان واژگان‌کلیدی اطراف آن قرارمی‌گیرند و یک حوزه مستقل را تشکیل می‌دهند. هم‌نشینی از راهکارهای بررسی حوزه‌های‌معنایی است؛ که باآن می‌توان به معنای دقیق واژگان دست‌یافت. واژه «اجر» دلالت بر پاداشی می‌کند که نتیجه طبیعی عمل انسانست؛ ولی اشاره‌ای به میزان ونوع آن ندارد، اما هم‌نشینی‌اش با اوصاف مختلف کمیت و نوع آن را بیان‌می‌کند. هدف از پژوهش حاضر بررسی واژه‌ «اجر» با روش توصیفی تحلیلی است، تا تاثیر هم‌نشینی صفت‌ها و حد ومرزشان بر اجر مشخص شود.
نگاهی به مؤلفه‌های‌معنایی اوصاف هم نشین«اجر» نشان داد، صفات مختلف هرچند در اصل کلی، دلالت برپاداش بزرگ و‌فراوان دارند، اما به تفاوت مراتب پاداش نسبت به عمل مورد نظر و انجام دهندۀ آن نیز اشاره دارند. در این میان صفت«عظیم» در‌صدر قراردارد، زیرا دلالت بر تکثیر بصورت کیفیت و کمیت و بالا رفتن شأن پاداش‌گیرنده‌اش دارد، و کسی مقدارش را نمی‌داند. اجرکبیر بیانگر کثرت نعمت‌هایی است که خداوند به بندگان صالح خود می‌بخشد. توصیف اجر به کریم مناسب مقام بشارت و بیانگر نفاست ذاتی پاداش و تکریم گیرنده پاداش است. صفات«حسنا» و«غیرممنون» که به دنبال هم مطرح شده‌اند، دلالت بر نوعیت، جاودانه بودن و پاداش بی‌منت و تمام‌نشدنی دارند. از طرفی میان آیاتی که با کریم و حسن وصف شده نوعی مشابهت با اجرکبیر است؛ توصیف به کبیر جایی است که مقدار را از حیث زیادت نشان می‌دهد و توصیف به حسن نگاه به طبیعت آن پاداش از نظر زیبایی و سعادت انسان بواسطه آن جزا دارد.
کلیدواژه‌ها
حوزه‌های معنایی
رابطه هم نشینی
اجر عظیم
کبیر
کریم

موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of the Descriptive Semantic Field of Ajr (Reward) in the Holy Qur'ān Emphasizing the Syntagmatic Relation

نویسندگان English

Fatemeh Bakhtiari 1
Batool Meshkinfam 2
1 PhD in Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

Each independent semantic field contains a focal word around which other major words are brought. Collocation is a strategy to study semantic fields, with which one can identify the exact meaning of words. The Qur'ānic word ajr refers to a kind of reward that is the natural result of human deeds but it does not signify its quantity and type. However, its collocation with different modifiers clarifies its quantity and kind. This descriptive-analytical research aims to study the word ajr in order to determine the effect of adjectives as collocates on its meaning. A review of the semantic components of the adjectives collocating ajr showed that different adjectives, although in general, imply large and abundant rewards, they also indicate the difference in the rank of reward relative to the corresponding action and its performer. Among them azim (great) stands at the top because it refers to the propagation of quality and quantity and the increase of the dignity of the person receiving it, and since no one knows its value. Kabir (magnificent) reward is a manifestation of the many blessings that Allah gives to his righteous servants. This description of the reward is appropriate for giving good news, and indicates the inherent self-esteem and respect of the reward's recipient. The adjectives hasan (fine) and ghairu mamnoon (ungrateful) that have been presented in succession imply type, immortality and unrequited reward. On the other hand, the ayahs described using adjectives karim (honorable) and hasan show some similarity with magnificent reward. Description using kabir happens when the amount is very large and description using Hasan reflects looking at the nature of that reward in terms of beauty and man's happiness as a result of it.

کلیدواژه‌ها English

semantic fields
syntagmatic relation
great reward
magnificent
honorable
- قرآن                                                                                         
1.ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن‌محمود(1998). تفسیر القرآن العظیم، چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون.
2.ابن‌فارس(1999). معجم مقاییس اللغه، محقق عبدالسلام هارون، قم:دار الکتب العلمیه .
3.ابن‌عطیه اندلسی، أبومحمدعبدالحق(م 542هـ)(1422). المحررالوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز.چاپ اول،بیروت: دارالکتب العلیمه.
4.ابن‏عاشور،محمدطاهر(1420). تفسیر‌التحریر والتنویرالمعروف بتفسیر ابن‌عاشور، چاپ اول، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
5.ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم(1414) لسان‌العرب، بیروت: دار صادر.
6.ابوسعود، محمد العمادی(1999). ارشاد العقل السلیم الی مزایا الکتاب الکریم، بیروت: الکتب العلمیه.
7.ازهری محمدبن‌احمد(2001). تهذیب‌اللغه، تحقیق محمدعوض مرعب، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
8.احمدمختار،عمر(1982). علم‌الدلاله، چاپ اول،کویت: دارالعروبه.
9.آلوسى، محمودبن‌عبدالله(1415). روح‌المعانی فی تفسیر القرآن‌العظیم والسبع‌المثانی، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
10.ایزوتسو، توشهیکو(1378ش). ساختمان مفاهیم اخلاقی- دینی در قرآن. ترجمه فریدون بدره‌ای.تهران: قلم.
11.ایزوتسو، توشهیکو(2007م) الله والانسان فی القرآن علم دلاله الرؤیه القرآنیه للعالم: ترجمه هلال محمد الجهاد. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیه.
12.اندلسی، أبو حیان محمد بن یوسف بن علی(المتوفى: 745هـ).(1420). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دارالفکر.
13.باقری، مهری(1388ش). مقدمات زبان‌شناسی. تهران: نشر قطره.
14.بارت، رولان(1370ش). عناصر نشانه‌شناسی. ترجمه مجید محمدی. تهران: هدی.
15.بقاعی، ابراهیم‌بن‌عمر(1427). نظم‌الدرر فی تناسب الآیات والسور، تحقیق عبدالرزاق غالب المهدی، چاپ سوم، بیروت: دار الکتب العلمیه، منشورات محمدعلی‌البیضون.
16.بیضاوی، ناصر‌الدین أبوسعید(م685هـ).(1418). أنوارالتنزیل وأسرارالتأویل. چاپ اول، بیروت:دار احیاء التراث العربی.
17.پالمر، فرانک‌رابرت(1391ش). نگاهی تازه به معنی‌شناسی، ترجمه کوروش صفوی، چاپ ششم، تهران: نشرمرکز.
18.جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد (1984). الصحاح، تحقیق عطاراحمد عبدالغفور، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
19.خفاجی، شهاب‌الدین أحمدبن‌محمدبن‌عمر(م 1069هـ)،(د.ت). حَاشِیةُ الشِّهَابِ عَلَى تفْسیرِالبَیضَاوِی، الْمُسَمَّاة: عِنَایةُ القَاضِى وکِفَایةُ الرَّاضِى عَلَى تفْسیرِ البَیضَاوی، بیروت: دار صادر.
20.خطیب القزوینی، ابن‌یعقوب المغربی، بهاءالدین السبکی(1393). شروح التلخیص، چاپ اول، قم: ذوی ‌القربی.
21.راغب اصفهانی، ابی‌القاسم حسین‌بن‌محمد(2009). المفردات فی غریب القرآن، محقق ابراهیم شمس‌الدین، چاپ اول، بیروت:مؤسسه الاعلی للمطبوعات.
22.رکّعی محمد،شعبان نصرتی(1397).میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی .چاپ دوم،قم:دارالحدیث.
23.زمخشرى، محمودبن‌عمر (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فى وجوه‌التأویل، دار چاپ سوم،بیروت: الکتاب العربی.
24.زبیدی، مرتضی(1994). تاج العروس من جواهر القاموس، محقق علی شیری، چاپ اول، بیروت: دار الفکر.
25.سلطان علیشاه، سلطان محمدبن‌حیدر (1344). بیان السعادة فی مقامات العبادة، تهران. 
‌26.شریفی، علی(1394ش). معناشناسی قرآن در اندیشه شرق‌شناسان با تأکید بر ایزوتسو. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
27.شعیری،حمیدرضا(1388).مبانی معناشناسی نوین.تهران:سمت.
28.صفوی،کوروش(1387). درآمدی بر معناشناسی، تهران: انتشارات سوره مهر.
29.طباطبایى، محمدحسین(1390). تفسیرالمیزان،چاپ دوم، لبنان: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
30.طبرسى، فضل بن حسن( 1412). تفسیر جوامع‌الجامع، چاپ اول، قم: حوزه علمیه قم.
31.طبرسی، فضل بن حسن(2005). مجمع‌البیان، چاپ اول، بیروت: دار العلوم بیروت.
32.طبری، محمدبن جریربن‌یزید(1412). جامع‌البیان فی تفسیرالقرآن، چاپ اول، بیروت: دارالمعرفه.
33.طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد(1375). مجمع‌البحرین، محقق احمد حسینی اشکوری، چاپ سوم ، تهران: ناشرمرتضوی.
34.فیومی، احمدبن‌محمد(2000). المصباح‌المنیر فی غریب الشرح‌الکبیر للرافعی، چاپ اول،قاهره: دار‌الحدیث.
35.فخررازى، محمدبن‌عمر(1420). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). چاپ سوم، بیروت، داراحیا التراث العربی.
36.فراهیدی، خلیلبن‌احمد(1410). کتاب العین، تحقیق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم: موسسه دارالهجره.
37.فیومی، أحمدبن‌محمد(1414ق). المصباح‌المنیر فی غریب الشرح‌الکبیر للرافعی، منشورات دار الرضی.
38.قرشی بنایی، علی‌اکبر(1377). تفسیراحسن‌الحدیث، چاپ سوم، تهران:بنیاد بعثت.
39.قرشی بنایی، علی‌اکبر(1371). قاموس قرآن، چاپ ششم، تهران: دار‌الکتب الاسلامیه.
40.قرطبی، ابوعبدالله(2000). الجامع لاحکام القرآن، قرطبی، چاپ اول، بیروت: دار‌الکتب العلمیه.
41.کروز، د.ا(1384). معنی‌ شناسی زبان‌های دنیا، ترجمه کوروش صفوی، تهران: فؤاد.
42.مراغی، احمدبن‌مصطفی(1419). تفسیرالمراغی، بیروت: دارالفکر.
43.مطیع مهدی پاکتچی، احمد نامورمطلق، بهمن(1388) «درآمدی بر استفاده از روش‌های معناشناسی در مطالعات قرآنی»، پژوهش دینی، شماره 18. صص105-132.
44.مصطفوى،حسن(1360). التحقیق فی کلمات القرآن‌الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
45.میبدی، احمدبن‌محمد(1371). کشف‌الاسرار وعده‌الابرار (معروف به تفسیرخواجه عبدالله انصاری)، تهران: انتشارات امیرکبیر.
46.نجفى خمینى، محمدجواد(1398). تفسیرآسان، چاپ اول، تهران: انتشارات اسلامیه.