فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

واکاوی اسلوب‌های گفتاری در قصص سورۀ کهف بر اساس الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
10.22034/paq.2026.2084526.4123
چکیده
نقش پایه‌ای زبان همان ارتباط شناختاری و انتقال پیام است. این ارتباط در زبان دین و متون دینی نیز مطرح است. برای درک این موضوع در نوشتار حاضر به واکاوی اسلوب‌های گفتاری در قصص سورۀ کهف بر اساس الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن پرداخته می‌شود. بازخوانی قصص سوره کهف (اصحاب کهف و موسی و خضر علیهما‌السلام) و تحلیل پیام با تکیه بر نظریه ارتباطی رومن یاکوبسن می‌تواند به ما در خوانشی روشمند برای دریافت مقصود گوینده کمک کند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیل صورت گرفت تا ضمن واکاوی مفاهیم موجود در بافت قصص سوره کهف به کارکرد خاص نقش‌های زبانی در گفتمان آیات بپردازیم. نتایج پژوهش روشن کرد که در تطبیق مدل ارتباطی یاکوبسن با ساختار قصص سوره کهف باید به وحی و اخبار غیبی به عنوان کانال ارتباطی توجه ویژه‌ای شود. بر خلاف نگاه مادی که در مدل یاکوبسن وجود دارد. تمام شش نقش زبانی که یاکوبسن در مدل خود ارائه می‌دهد، در آیات مورد بحث به کار رفته است. در قصه اصحاب کهف کارکرد عاطفی و در قصه موسی و خضر علیهما‌السلام کارکرد ترغیبی بیشترین بسامد را داراست. محتوای آیاتی که به قصه اصحاب کهف می‌پردازد در مجموع ناظر به رحمت و عطوفت خاص فرستنده (خداوند) نسبت به گیرنده (اصحاب کهف) است. در قصه دوم نیز تلاش حضرت موسی علیه‌السلام برای همراهی و تبعیت از خضر علیه‌السلام کارکرد عاطفی و ترغیبی و همدلی را در بر دارد. با این حال کارکرد مسلط در هر دو قصه، کارکرد ارجاعی است و تکمیل کننده نقش ارجاعی، نقش فرازبانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of Discourse Styles in the Narratives of Sūrah al-Kahf Based on Roman Jakobson’s Communication Model

نویسندگان English

Mansoreh Arab 1
Fatemeh Dastranj 2
Ali Hasanbagi 3
1 PhD Student, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
2 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
3 Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

The findings indicate that adapting Jakobson's model of verbal communication to the narratives of Sūrah al-Kahf requires special consideration of revelation and divine knowledge of the unseen as integral components of the communicative channel, in contrast to the secular assumptions underlying Jakobson's original model. The analysis further shows that all six of Jakobson's communicative functions—referential, emotive, conative, phatic, metalingual, and poetic—are represented in the selected Qur’anic narratives. While the emotive function predominates in the narrative of the Companions of the Cave, the conative function is most prominent in the story of Prophets Musa and Khidr. Overall, the verses concerning the Companions of the Cave emphasize God's mercy and compassion toward the recipients of the message, whereas the narrative of Musa and Khidr highlights Moses' efforts to accompany and follow Khidr, reflecting both emotive and conative functions. Nevertheless, the referential function remains dominant in both narratives, complemented by the metalingual function.

کلیدواژه‌ها English

Surah Al-Kahf, discourse style, Roman Jakobsen, Qur&‌rsquo
anic narratives, communication model
- قرآن کریم
1. ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی .
2. احمدی، بابک (1370ش). ساختار و تأویل متن، کرج: نشر مرکز.
3. احمدی، بابک (1378ش). ساختار تأویل متن، نشر مرکز: تهران، چاپ چهارم.
4. باطنی، محمد رضا (1369ش). زبان و تفکر، تهران: فرهنگ معاصر ایران.
5 .باطنی، محمد رضا. (1370ش)، درباره زبان، تهران: آگاه، چاپ دوم.
6. بحرانی، هاشم بن سلیمان‏ (1415ق). البرهان فی تفسیر القرآن‏، قم‏: موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة.
7. پین، مایکل (1382ش). فرهنگ اندیشه‌های انتقادی، پرجمه: پیام یزدان‌جو، تهران: مرکز.
8. حری، ابوالفضل (1387ش). «افسون صوت و معنا در دعای آغازین سال نو به منزله اثر ادبی»، پژوهش زبان‌های خارجی، شماره 43، صص 71-93.
9. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
10. رجایی، محمد خلیل. (1353ش)، معالم البلاغه، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، چاپ دوم.
11. ساغروانیان، جلیل (1369ش). فرهنگ اصطلاحات زبان‌شناسی، مشهد: نشر نما.
12. سامرائی، فاضل صالح. (بی‌تا)، معانی النحو، قاهره: شرکه العاتک لصناعه الکتاب.
13. سعیدی روشن، محمدباقر (1389ش). زبان قرآن و مسائل آن، تهران: سمت، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
14. صفوی، کوروش (1394ش). از زبان‌شناسی به ادبیات، تهران: سوره مهر.
15. طباطبایی، محمد حسین (1390ق). المیزان فی التفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
16. طبرسی، فضل بن حسن (1412ق). تفسیر جوامع الجامع، قم: حوزه علمیه قم، مرکز مدیریت.
17. طیب، عبد الحسین (1369ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: اسلام، چاپ دوم. 
18. فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409). کتاب العین، قم: هجرت، چاپ دوم.
19. فیض کاشانى (1415ق). تفسیر الصافی‏، تهران: مکتبة الصدر، چاپ دوم.
20. گیرو، پی یر. (1380ش). نشانه‌شناسی، ترجمه محمد نبوی، تهران: آگاه.
21. محامی، حمد کامل حسن (1970م). القرآن و القصة الحدیثه، بیروت: دارالبحوث العلمیه.
22. مصطفوی، حسن (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ سوم.
23. مغنیه،محمد جواد (1424ق). التفسیر الکشاف، قم: دار الکتاب الاسلامی.
24. مکاریک، ایرنا ریما (1385ش). دانشنامه نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمه: مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگاه.
25. یاکوبسن، رومن (1369ش). دو قطب استعاری و مجازی، ترجمه: احمد اخوت، اصفهان: مشعل.
26. Jakobson, Roman. (1964). " Linguistics and Poetics" In "Style in Language", Edited by Thomas A. Sebeok, pp 350-357, The MIT PRESS, Second Printing.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 تیر 1405