فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

تحلیل متن‌شناختی آیات سوره قیامت بر اساس نظریه کنش‌گفتار جان سرل

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ایران
2 استاد تمام گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ایران
10.22034/paq.2026.2085920.4131
چکیده
مطالعات قرآنی با تکیه‌ بر روش‌های نوین می‌تواند به گشودن افق‌های جدید معنایی منجر شود. از مهم‌ترین نظریه‌های حوزه کاربردشناسی زبان نظریه کنش گفتار است. پژوهش حاضر به بررسی آیات سوره قیامت باتکیه‌بر نظریه کنش گفتار جان‌ سرل می‌پردازد. جان سرل معتقد است گفتار به‌مقتضای سیاق دربردارنده کنش‌های مختلفی است. او پنج کنش گفتار اظهاری، عاطفی، اعلامی، تعهدی و ترغیبی را تعریف کرده است. کارکرد مهم کنش گفتار عبارت است از استخراج لایه‌های نهفته و ضمنی صورت زبانی. نوع این پژوهش کیفی و روش آن تحلیل محتوا است. در سوره قیامت کنش گفتارهای سرل هم به شکل مجزا و هم ترکیبی به‌کاررفته است. کنش گفتار اظهاری با 12 تکرار بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده و برای تبیین قطعیت معاد، توضیح رویدادهای قبل از قیامت، گزارش وضعیت مؤمنان و کافر در قیامت و اثبات هدفمندی خلقت انسان از کنش اظهاری استفاده شده است. بعد از آن به ترتیب کنش‌ اظهاری–عاطفی با 4 تکرار، کنش اعلامی با 3 تکرار، کنش‌های ترغیبی و تعهدی و ترغیبی–اظهاری هر یک با 2 تکرار و در آخر عاطفی - اعلامی با 1 تکرار در رتبه‌های دوم تا پنجم قرار دارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Textual Analysis of Surah al-Qiyāmah Based on John Searle's Speech Act Theory

نویسندگان English

Fatemeh Sadat Hosseini 1
Alibagher Taheriniya 2
1 PhD student in Arabic Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Iran
2 Professor, Department of Arabic, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Iran
چکیده English

The application of modern analytical approaches to Qur'anic studies can open new horizons for semantic interpretation. Among the major theories in language pragmatics is John Searle's speech act theory. This study examines Surah al-Qiyāmah in light of Searle's speech act theory. According to Searle, speech performs different kinds of actions depending on its context. He identifies five categories of speech acts: assertives, expressives, declarations, commissives, and directives. A major function of speech act theory is to reveal the implicit and underlying layers of linguistic meaning. This qualitative study employs content analysis to examine the speech acts found in Surah al-Qiyāmah. The findings indicate that Searle's speech acts occur both independently and in combination throughout the surah. Assertive speech acts, with 12 occurrences, are the most frequent and are used to affirm the certainty of the Resurrection, describe the events preceding the Day of Resurrection, report the condition of believers and unbelievers on that Day, and demonstrate the purposeful nature of human creation. These are followed by assertive–expressive combinations (4 occurrences), declarations (3 occurrences), directives, commissives, and directive–assertive combinations (2 occurrences each), while expressive–declaration combinations occur only once.

کلیدواژه‌ها English

text linguistic
Surah al-Qiyāmah
speech act
John Searle
-قرآن کریم
1. ابوحیان، محمد بن یوسف‏، (1420ق)، البحر المحیط فى التفسیر بتحقیق جمیل صدقى محمد. بیروت: دارالفکر
2. افضلی، فرشته و همکاران، (۱۴۰۳)، «گونه‌های کنش گفتاری در صنعت التفات بر پایه نظریه جان سرل موردپژوهی آیات الاحکام قرآن کریم» نشریه علوم قرآن و حدیث ، دوره 56 ، شماره 112، صص  ۱۵۵ – ۱۷۹             
3.آقاگل‌زاده، فردوس، (۱۳۷۵)،  تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی .
4.بختیاری، ژاله و همکاران، (۱۳۹۰)، بررسی کنش‌های گفتاری مولوی در دفتر اول و دوم مثنوی معنوی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی. دانشگاه کردستان
5.حسینی معصوم، محمد ؛ رادمرد، عبدالله، (۱۳۹۴)، «تأثیر بافت زمانی_مکانی بر تحلیل کنش گفتار: مقایسة فراوانی انواع کنش‌های گفتار در سوره‌های مکی و مدنی قرآن کریم» نشریه جستارهای زبانی ، دوره 6، شماره 3،  صص ۶۵ – ۹۲ .
6.رازی، محمد بن عمر، (1420ق)، مفاتیح الغیب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی
7.سمرقندی، نصر بن محمد، (1416ق)، بحر العلوم. بیروت : دار الفکر.
8.صادقی تهرانی، محمد، (1365)، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن، قم : نشر الثقافة الإسلامیة
9.صفوی، کوروش، (۱۳۸۷)، درآمدی بر معناشناسی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
10.طباطبایی، محمدحسین، (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
11.طبرسى، فضل بن حسن، (1372)، مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن بتصحیح فضل‌الله یزدی طباطبائی. تهران: ناصر خسرو .
12.طبری، محمد بن جریر،(1412ق)، جامع البیان فى تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
13.طوسی، محمد بن حسن، (1413ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، قم : جماعه المدرسین فی الحوزه العلمیة.
14.فرکلاف، نورمن، (۱۳۷۹)، تحلیل انتقادی گفتمان ترجمة فاطمه شایسته و دیگران، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
15.فضائلی، مریم؛ نگارش، محمد، (۱۳۹۰)، «تحلیل خطبه پنجاه و یکم نهج‌البلاغه بر اساس طبقه‌بندی سرل از کنش‌های گفتاری» نشریه علوم قرآن و حدیث ، دوره3، شماره 86، صص 81- ۱۱۸.
16.قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، (1386)، کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارة الثقافة والإرشاد الإسلامی.
17.مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران : دار الکتب الاسلامیة.
18.نجفی ایوکی، علی و همکاران، (۱۳۹۶)، «تحلیل متن‌شناسی خطبه شقشقیه بر اساس نظریه کنش گفتاری سرل» پژوهش‌نامه نهج‌البلاغه، دوره 5، شماره 19، صص 1-17.
19. Botha, J.E, (1991) , Speech act theory and new testament exegesis, HTS, Vol 47, No 2.
20. Fairclough, norman, (2013) , Critical Discourse Analysis, The Critical study of language, Taylor and Francis, Second edition.
21. Searle, John, (1983) , Intentionality An essay in the philosophy of mind, cambridge uiversity press.
22. Serale, John, (1979) , Expression and Meaning Studies in the theory of speech acts, cambridge uiversity press.
23. Serale, John, (1999), speech acts: An Essay in the ghilosophy of language,cambridge uiversity press, New York and Melbourne.
24. Verschueren,j (2003) , Undrestanding Pragmajics, London: Arnold.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 13 تیر 1405