فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی

بررسی بینامتنیت قرآنی در نسخه خطی دلگشانامه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
رحیم سلامت آذر 1
حسین نوین 2
عسگر صلاحی 2
1 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
چکیده
بینامتنی نوعی رویکرد زبان­شناختی در حوزه­ نقد جدید در ادبیات است و به معنای ارتباط یک متن با متن قبل یا بعد از خود و یا بازآفرینی یک متن با توجه به متنی غایب است. این نظریه گرچه موضوعی جدید در نقد معاصر به شمار می­آمد ولی از دیرباز و به­ویژه در متون اسلامی تحت عنوان تضمین، تلمیح و اشاره مطرح بوده است. بنابراین بررسی مضامین قرآنی شعر فارسی به­ویژه با رهیافت بینامتنیت از اهمیت بالایی برخوردار است. منظومه دلگشانامه اثر میرزا ارجمند آزاد کشمیری، از ذخایر ارزشمند زبان فارسی است که بازخوانی و احیای آن می­تواند در راستای  کمک به بخشی از تاریخ اسلام، به­ویژه تاریخ تشیع مؤثر باشد. در این مثنوی، حوادث کوفه بعد از واقعه خونین عاشورا تا شهادت مختار به نظم کشیده شده است. هدف از این پژوهش  بررسی میزان تأثیرپذیری منظومه از قرآن کریم است. در این مقاله، به شیوه توصیفی- تحلیلی ضمن بررسی ویژگی­های ساختاری و محتوایی دلگشانامه، با روش نقدی بینامتنی، میزان و چگونگی تأثیرپذیری قرآنی این اثر تحلیل شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که «آزاد» از اتواع رابطه بینامتنی قرآنی بهره گرفته؛ ولی بسامد بینامتنی واژگانی (برآیند سازی و وام­گیری) و اشاره­ای از سایر انواع بینامتنیت در کلام او بیشتر و برجسته­تر است.
 
کلیدواژه‌ها
بینامتنیت
ادبیات حماسی
منظومه دینی
دلگشانامه
مفاهیم قرآنی

عنوان مقاله English

Study of Quranic intertextuality in Delgoshanameh Manuscipt

نویسندگان English

Rahim Salamat Azar 1
Hossein Novin 2
Asgar Salahi 2
1 Ph.D. Student in Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili; Email: d.salamatazar@pnu.ac.ir
2 Corresponding Author: Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili; Email: Dhn-novin@uma.ac.ir
چکیده English

  
 
 
 
Intertextuality is a linguistic approach in the field of new literary criticism and means the connection of a text with the text preceding or succeeding it or the re-creation of a text according to an absent text. Although this theory was a new subject in contemporary criticism, it has long and especially been discussed in Islamic texts under titles such as tazmin, allusion, and reference. Therefore, studying the Qur’anic themes of Persian poetry, in particular taking an intertextual approach, is of great importance. Delgoshanameh by Mirza Arjmand Azad Kashmiri is an example of valuable dormant reserves of Persian language, the re-reading and revival of which can be effective in helping a part of the history of Islam, especially the history of Shiism. In addition to its literary aspect, this Masnavi is also of historical importance, because it narrates in the form of poetry the uprising in Kufa after the bloody incident of Ashura until the martyrdom of Mukhtar. The present study aims to investigate the extent to which this work is influenced by the Holy Qur’an. While examining the structural features and the content of Delgshanameh, the present descriptive-analytical article, has analyzed the extent and the way this work has been influenced by the Qur’an. The results of the research indicate that Azad has used various types of Qur’anic intertextuality, but the frequency of lexical intertextuality (innovation and borrowing) and references is higher and more prominent than other types of intertextuality in his words.
 

کلیدواژه‌ها English

Intertextuality
Epic Literature
Religious System
Delgoshanameh
Quranic Concepts
  1. قرآن الکریم (1394)، با ترجمه حسین انصاریان، تهران: نشر پیروز.
  2. آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1131ق)، دلگشانامه(خطی)، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  3. آزاد کشمیری، میرزا ارجمند محمد خلف ابوالقاسم عبدالغنی بیگ مت (1131ق)، دیوان نامه دلگشا(خطی)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
  4. آزاد کشمیری، میرزا ارجمند (1131ق)، دلگشانامه (خطی)، سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
  5. آلن، گراهام(1389)، بینامتنیت، ترجمه پیام یزدانجو، تهران: نشر مرکز.
  6. اته، هرمان(1337)، تاریخ ادبیّات فارسی، ترجمه رضازاده شفق، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  7. حلبی، علی اصغر(1389)، تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی، تهران: انتشارات اساطیر.
  8. دهخدا، علی­اکبر (1377)، لغت­نامه­ دهخدا، چاپ دوم از دوره­ جدید (15 جلدی)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  9. راستگو، محمد (1385)، تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی، تهران: انتشارات سمت.
  10. راشد محصل، محمدرضا (1389)، پرتوهایی از قرآن و حدیث در ادب فارسی، مشهد: انتشارت آستان قدس رضوی.
  11. راشد محصل، محمدرضا (1389)، نام­شناخت توصیفی منظومه­های دینی فارسی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
  12. رزمجو، حسین (1381)، قلمرو ادبیات حماسی ایران، جلد 1، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ مشهد، سخن گستر.
  13. شمیسا، سیروس (1373)، فرهنگ تلمیحات، چاپ چهارم، تهران: انتشارات فردوس.
  14. شمیسا، سیروس (1374)، آشنایی با عروض و قافیه، ویرایش یازدهم، تهران: انتشارات فردوسی.
  15. شمیسا، سیروس (1378)، نقد ادبی، تهران: انتشارات فردوس.
  16. صفا، ذبیح الله (1333)، حماسه سرایی در ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  17. صفا، ذبیح الله (1373)، تاریخ ادبیّات در ایران، ویرایش چهارم، تهران: انتشارات فردوس.
  18. صفوی، کوروش (1376)، مناسبات بینامتنی، گردآورنده: حسن انوشه، تهران: فرهنگنامه ادب فارسی.
  19. عادل، محمد رضا (1375)، فرهنگ عبارت­های عربی در شعر فارسی (تا جامی)، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  20. عزام، محمد (2001)، تجلیات التناص فی الشعر العربی، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
  21. عزیز، شکری ماضی (2005)، فی نظریۀ­الادب، بیروت: المؤسسه العربیۀ للدراسات و النشر.
  22. محقق، مهدی (1374)، تحلیل اشعار ناصر خسرو، چاپ ششم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  23. معین، محمد (1387)، فرهنگ فارسی معین (یک جلدی)، تهران: انتشارات فرهنگ­نما با همکاری انتشارات کتاب آراد.
  24. منزوی، احمد (1348)، فهرست نسخه­های خطی فارسی، جلد 4، تهران: مؤسسه فرهنگی منطقه­ای، صص 2813- 2814.
  25. منزوی، احمد (1374)، فهرستواره کتاب­های فارسی، جلد 3، تهران: انجمن آثار و مفاخر اسلامی.
  26. وفادار مرادی،محمد(1383)، «فهرست کتب خطی کتابخانه آیت الله جلیلی(کرمانشاه)»، مشهد: سازمان کتابخانه­ها، موزه­ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.

مقالات

  1. روضاتیان، مریم و میرباقری فرد، سید علی اصغر(1390)، «خوانش بینامتنی، دریافت بهتر متون عرفانی»، کاوش­نامه زبان و ادبیات فارسی، شماره 23، صص 89- 112.
  2. شمشیرگرها، محبوبه (1364)،«بررسی سبک­شناسانه حماسه­های دینی در ادب پارسی»، مجلّه تاریخ ادبیّات، شماره3/64، صص 133- 160. 
  3. طعمۀ­حلبی، احمد (2007)،«أشکال التناص الشعری شعر البیاتی نموذجا»، مجله الموقف­الأدبی، العدد 430، صص 60- 83.
  4. قائمی، مرتضی و فاطمه محققی (1391)،«بینامتنی قرآنی در مقامات ناصیف یازجی»، دو فصلنامه تخصصی پژوهش­های میان رشته­ای قرآن کریم، سال 2، شماره 2، صص 5- 59.
  5. میرزایی، فرامرز و ماشا الله واحدی (1388)، «روابط بین متنی قرآن با اشعار احمد مطر»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم  انسانی (دانشگاه شهید باهنر کرمان)، شماره 25، صص 299- 322.

پایان­نامه

  1. زنگی­آبادی، سعیده (1391)، «معرّفی و بررسی اجمالی منظومه­های حماسی تاریخی و دینی دوره­ صفوی»، پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته زبان وادبیّات فارسی، کرمان: دانشگاه شهید باهنر.

 

Bibliography

  1. QORAN AL-KARIM. 2015, Translated by Hossein Ansarian. Tehran: Piroz. 
  2. Azad Bilgrami, Mir Gholam Ali. 1719, Delgoshanameh(Linear). Library, Museum and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly.
  3. Azad Kashmiri, Mirza Arjmand Mohammad Khalaf Abolghasem Abdul Ghani Big Matt. 1719, Diwanshah Delgosha(Linear). Documents and National Library of the Islamic Republic of Iran.
  4. Azad Kashmiri, Mirza Arjmand. 1719, Delgoshanameh(Linear). Organization of Libraries, Museums and Documentation Center of Astan Quds Razavi.
  5. Azzam,Muhammad. 2001,Manifestations of intertextuality in Arabic poetry. Damascus: Arab Writers Union.
  6. Allen,Graham. 2010,Intertexuality,translated by payam Yazdanjoo. Tehran: Scientific Publications.
  7. Ate, Herman. 1958, History of Persian literature. Translated by Rezazadeh Shafaq. Tehran: Look at translating and publishing books.
  8. Halabi, Ali Asghar. 2010, The influence of Quran and Hadith in Persian literature. 2nd ed. Tehran:Asatir.
  9. Dehkhoda, Ali Akbar. 1998, Dehkhoda Dictionary. Second edition of the new period (15 volumes). Tehran: University of Tehran.
  10. Rastgu, Mohammad. 2006, Manifestation of Quran and Hadith in Persian Poetry. Tehran:Samt.
  11. Rashid Mohsil, Mohammad Reza. 2010, Descriptive anonymity of Persian religious systems. Mashhad: Astan Qods Razavi.
  12. Rashid Mohsil, Mohammad Reza. 2010, Rays of Quran and Hadith in Persian Literature. Mashhad: Astan Qods Razavi.
  13. Razmjoo, Hussein. 2002, The realm of Iranian epic literature,C1. Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies.
  14. Rozatian, Maryam And Mirbagheri Fard, Seyed Ali Asghar. 2011, "Intertextual reading, better understanding of mystical texts". Exploration of Persian Language and Literature. No. 23 , pp. 89-112.
  15. Zangiabadi, Saeedeh. 2012, Introduction and overview of historical and religious epic systems of the Safavid period. Master Thesis, The field of Persian language and literature. Kerman: Shahid Bahonar University. 
  16. Samsirgarha, Mahboubeh.1985, " A stylistic study of religious epics in Persian literature". Journal of the History of Literature. No. 3/64, p. 138.
  17. Shamissa, sirous. 1994, Culture of allusions.4ed. Tehran: Ferdows.
  18. Shamissa, sirous. 1995, Familiarity with pronouns and rhymes.11nd ed. Tehran: Ferdowsi.
  19. Shamissa, sirous. 1999, Literary Criticism. Tehran: Ferdows.
  20. Safa, Zabihullah. 1954, Epic writing in Iran. Tehran: Amir Kabir.
  21. Safa, Zabihullah. 1994, History of Literature in Iran.4nd ed. Tehran: Ferdows.
  22. Safavi, Kurosh. 1997, Intertexuality Occasions. Compiled by Hasan Anushe. Tehran: Daneshnameye Farsi. Encyclopedia of Farsi Literature (2). Printing and Publicatin Organization.
  23. ToumAT Halabi, Ahmed. 2007. “Forms of poetic intertextuality al-bati poetry as a model”. Al Mawqif Literary Journal. No. 430 , pp. 60-83. 
  24. Adel, Mohammad Reza.1996, Dictionary of Arabic Phrases in Persian Poetry (to Jami). Tehran: Amir Kabir. 
  25. Aziz, Shokri mazi. 2005, In my opinion, literature. Beirut: The Arab Foundation for Studies and Publishing.  
  26. Qaemi, Morteza and Fatima Mohaqiqi. 2012. “Binamtni Qur’an Revolving Maqamat Nasif Yazji”. Two specialized quarterly journals of interdisciplinary research of the Holy Quran. Year 2, No. 2 , pp. 5-59.
  27. Mohaghegh, Mahdi. 1995, Analysis of Nasser Khosrow's poems. 4ed. Tehran: University of Tehran.
  28. Moin,Mohammad. 2008, Moin Persian Culture (one volume). Tehran: Farhangnameh Publications in collaboration with Arad Book Publishing. 
  29. Monzavi, Ahmad. 1969, List of Persian manuscripts, Volume 4. Tehran: Regional Cultural Institute.
  30. Monzavi, Ahmad. 1995, Catalog of Persian books, Volume 3. Tehran: Association of Islamic Works and Honors.
  31. Mirzaei, Faramarz and Mashaallah Vahedi.209. "Relationships between the text of the Quran and the poems of Ahmad Matar". Journal of the Faculty of Literature and Humanities (Shahid Bahonar University of Kerman). No. 25 , pp. 299-322. 
  32. Vafadar Moradi, Mohammad. 2004, List of manuscripts of Ayatollah Jalili Library (Kermanshah). Mashhad: Organization of Libraries, Museums and Documentation Center of Astan Quds Razavi.
فصلنامه پژوهش‌های ادبی - قرآنی
دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 30
تابستان 1399
صفحه 117-149